کد خبر: ۵۲۷۴۲
تاریخ انتشار: ۱۷:۰۰ - ۱۵ آذر ۱۳۹۹ 05 December 2020
موضوعی که طی سالیان اخیر توسط دولتمردان و صاحبنظران اقتصادی مورد توجه و تاکید قرار گرفته است. علیرغم ظرفیت های بی نظیر تجاری _اقتصادی کشور و طراحی اسناد بالادستی خوب و اجماع کلیه صاحب‌نظران در اهمیت توسعه سواحل جنوبی کشور ؛ به دلیل عدم تدوین برنامه‌های میان مدت عملیاتی متأسفانه در بهره گیری از فرصت ها خصوصاً در افزایش سهم تجارت از جابجایی های بین المللی کالا ناکام بوده ایم و شاهد واگذاری فرصت‌های طلایی به رقبا هستیم. به عنوان مثال سالهاست که بر ظرفیت ترانزیتی ایران و نقش کریدورهای شمال- جنوب و شرق - غرب تاکید می گردد ولی سهم ترانزیت کشور در بهترین سالها همچنان از سبد ترانزیتی کشورهای پیرامونی  بین ۱۰ تا ۱۱ میلیون تن  در سال بوده است و متاسفانه طی سال‌های گذشته نیز این میزان رو به کاهش می باشد. این در حالی است که جریان عبور کالا و تجارت جهانی منتظر تاخیرات، قوانین دست و پاگیر و رویکردهای بخشی و صنفی ما نخواهد ماند و مطمئنا مسیرهای جایگزین  توسط رقبا طراحی و استفاده خواهد شد.  نمونه بارز آن طی سال‌های گذشته، بهره برداری از خط سراسری  «TSR» از مبدا بنادر چین به مقصد اروپا و خط ریلی «TCR» ارتباط دهنده کشورهای شرق دریای خزر و افغانستان به چین و امتداد آن از بندر اکتائو در شرق دریای خزر تا آذربایجان و ادامه  آن تا ترکیه در غرب جهت جابجایی کالاهای کشورهای منطقه و فرامنطقه ای  می باشد. نکته قابل تأمل بعدی موضوع تنگه هرمز و عدم برنامه ریزی ساخت آلترناتیوهای جایگزین حمل و نقل دریایی  برای رفع محدودیت های احتمالی این گذرگاه استراتژیک برای آینده تجارت  دریایی  کشور است. در حالیکه کشورهای جنوبی خلیج فارس با برنامه ساخت پروژه ریلی «شورای همکاری خلیج فارس از کویت تا عمان» و ساخت  «پل سرزمینی» از شمال عربستان تا سواحل دریای سرخ در جنوب این کشور با جدیت به دنبال کاهش وابستگی جابجایی کالا و نفت  به تنگه هرمز هستند. نکته قابل تامل اینجاست که ۹۰ درصد تجارت دریایی کشورمان در خلیج فارس و وابسته به تنگه هرمز  است.  با در نظر گرفتن اقدامات کشورهای همسایه و تجربه واگذاری فرصت ها طی سنوات گذشته؛ برنامه  توسعه صنعتی، گردشگری و  کشاورزی  در ساحل خلیج فارس و دریای عمان شرط لازم هست اما  توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل ریلی و جاده‌ای به عنوان آلترناتیو و مکمل نقش تجاری  بنادر  کشور ضروری است. در این راستا با تشکیل مجلس یازدهم با هماهنگی استانداران استان‌های ساحلی از خرمشهر تا چابهار پیشنهاد می شود در بودجه های سنواتی ملی و استانی مسئولین مربوط پیگیر ایجاد ردیف های ویژه ای برای ساخت بزرگراه، خط لوله و ریل بین بنادر جنوبی کشور از خرمشهر تا چابهار و امتداد آن در بصره در غرب و گوادر در شرق باشند.

*علی بیت اللهی: زلزله تهران، مهمترین چالش تهران در حیطه مخاطرات طبیعی است. وجود گسله‌های متعدد در حوزه شهری و اطراف تهران، معرف فعال بودن تکتونیکی منطقه است. ظهور گسله‌ها در آبرفت‌های جوان تهران، معرف فعال بودن و جوان بودن گسله‌های گسترده شده در پهنه تهران است. ارزیابی نقشه‌های متعدد گسله‌های تهران و اطراف آن نشان می‌دهد که فقط داخل شهر تهران نزدیک به ۵۰ گسل اصلی، متوسط و فرعی قرار دارد. در مجاورت محدوده شهری تهران نیز حدود ۱۶ گسله اصلی جانمائی شده است که جملگی اینها دلالت بر فعالیت لرزه‌ای مستمر و احتمال وقوع زمین‌لرزه را دارد، در هر حال، پدیداری این گسیختگی‌های گسلی، بی‌تردید با وقوع زلزله‌های گاه سترگ تاریخی همراه بوده است.

از سال ۲۰۰۵ میلادی(بازه زمانی ۱۵ ساله) تا حال حاضر(پائیز ۱۳۹۹)، بر اثر جنبائی و فعالیت گسله‌هائی که نقشه آنها در شکل ۱ نشان داده شده است، بالغ بر ۱۰۳۹ زلزله با بزرگی ۲.۵ و بزرگتر از آن رخ داده است.  

شکل۱- گسله‌های تهران و اطراف آن

نقشه زلزله‌های رخ‌داده در داخل مستطیلی با مرکزیت شهر تهران و به طول ۳۰۰ (در راستای شرقی – غربی) و عرض ۲۰۰ کیلومتر(در راستای شمالی – جنوبی) در شکل ۲ نشان داده شده است.  از تعداد ۱۰۳۹ زلزله رخ داده، تعداد ۳ زمین‌لرزه با بزرگی ۵ و بالاتر، تعداد ۵ زلزله با بزرگی بین ۴.۵ تا ۵، تعداد ۲۶ زمین لرزه با بزرگی ۴-۴.۵ رخ داده است رخ داده است.  

شکل۲- زلزله‌های رخ‌داده در بازه زمانی ۱۵ سال اخیر ۱۳۸۴-۱۳۹۹، در اطراف تهران(مستطیل ۳۰۰*۲۰۰ کیلومتری با مرکزیت تهران)

با بررسی‌ رخداد زلزله‌هایی که در محدوده تهران و اطراف آن(مستطیل ۳۰۰*۲۰۰ کیلومتری) انجام شده به این سوال پاسخ داده می‌شود که آیا با شروع فصول سرد، تعداد وقوع زلزله‌ها در اطراف تهران بیشتر می‌شود؟ آیا تعداد وقوع زلزله‌ها رابطه معناداری با ماه‌های سال دارد؟  برای پاسخ به این پرسش‌ها در دو حالت موضوع بررسی شد. ۱- کل زلزله‌های اطراف تهران(تا فاصله ۱۵۰ کیلومتری از شرق و غرب و ۱۰۰ کیلومتر از شمال و جنوب تهران) و ۲- زلزله‌هایی با حذف پس‌لرزه‌ها که با توجه به توسعه نسبتا مناسب شبکه لرز‌نگاری نسبت به سال‌های قبل‌تر، بازه زمانی بررسی ۱۵ سال گذشته در نظر گرفته شد.

در همین بازه زمانی و برای محدوده مستطیل شکلی به ابعاد ۳۰۰ کیلومتر در امتداد شرق-غرب و ۲۰۰ کیلومتر در امتداد شمال-جنوب و با مرکزیت شهر تهران، تعداد زلزله‌های بالای ۲.۵ برابر ۱۰۳۹ زلزله است. با توجه به اینکه پس از زلزله‌های متوسط و یا بزرگ، احتمال رخداد پس‌لرزه‌های متعدد وجود دارد و این تجمع زمانی و مکانی متراکم پس‌لرزه‌ها ممکن است این تصور نادرست را ایجاد کند که در یک ماه بخصوص زلزله‌های زیادی رخ می‌دهند، بنابراین در این بررسی، بر روی داده‌های زلزله‌ها که پس‌لرزه‌های آنها حذف شده بودند نیز ارزیابی انجام شد و هر دو حالت با هم مقایسه شدند. توزیع زمین‌لرزه‌ها با حذف پسلرزه ها  به عدد ۷۰۰ تقلیل پیدا کرد. از این تعداد زلزله ۳ زلزله با بزرگی ۵ و بزرگتر، ۵ زلزله با بزرگی ۴.۵ تا ۵ و ۲۲ زلزله با بزرگی ۴ تا ۴.۵ است.

- حالت اول: کل زلزله‌ها بدون حذف پس‌لرزه‌ها

بر اساس ماه‌های سال و فصول ۴ گانه تعداد رخدادهای لرزه‌ای(۱۰۳۹ زمین‌لرزه) تفکیک شد و در نمودارهای شکل ۴ نشان داده شد. در این نمودارها تعداد زلزله ها بازای ماه های سال و همچنین فصل های مختلف سال نشان داده شده است. واضح است که اختلاف معنی داری بین ماه ها و فصول مختلف سال و تعداد وقوع زلزله ها نیست.

 

شکل۴- تعداد وقوع زلزله های اطراف تهران بازای ماه و فصول مختلف سال در طی دوره ۱۵ ساله

- حالت دوم: کل زلزله‌ها با حذف پس‌لرزه‌ها

در شکل ۵ با حذف پس‌لرزه ها مجددا سعی گردید شد تا ارتباط بین ماه ها و فصل های سال با تعداد رخداد های لرزه ای نشان داده شود. شکل ۵ نیز رابطه معنی داری که معرف افزایش تعداد وقوع زلزله ها در فصول سرد سال(پائیز و زمستان) باشدرا نشان نمی دهد.  

زلزله های مورد استفاده در این تحقیق جملگی از سایت مرکز لرزه نگاری کشوری وابسته به موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران برگرفته شده است و برای دوره زمانی ۱۵ ساله ملاک و معیار قضاوت دقیقی مبنی بر عدم وابستگی رخداد زلزله ها به ماه و سردی هوا و حتی شب و روز را ارائه می‌دهد.  

در این تحقیق بصورت آماری و با توجه به بازه زمانی رخداد زلزله و پراکندگی آنها در طی ماه‌ها و فصل‌های سال، نشان داده شد، این تصور که با شروع هوای سرد رخداد زلزله ها در تهران و اطراف آن زیاد یا کم می‌شود، بهیچوجه درست نیست و امید است که این تحقیق یکبار برای همیشه بر روی این تصور غلط افزایش رخداد زلزله در نیمه دوم سال که هوا سرد می شود، خط بطلان بکشد.

 

شکل۵- تعداد وقوع زلزله‌های اطراف تهران به ازای ماه و فصول مختلف سال در طی دوره ۱۵ ساله با حذف پس‌لرزه‌ها

 *عضو هیات علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی

نام:
ایمیل:
* نظر: