ساختمان‌ها باید در دوره بهره‌برداری توسط بازرسان واجد صلاحیت مورد معاینه فنی قرار گیرند
در آستانه روزهای پایانی تابستان و شروع فصل سرما نگرانی ها درخصوص حوادث تلخ گاز گرفتگی بیشتر می شود، حوادثی که عمدتا ناشی از عدم رعایت استانداردهای فنی و نکات ایمنی در ساختمان هاست ، سازه نیوز در گفتگویی اختصاصی با مسعود سید محمودی عضو هیات مدیره نظام مهندسی ساختمان خوزستان به واکاوی این موضوع پرداخته است.
با شروع فصل سرما، نگرانی‌ها درباره حوادث گاز خانگی افزایش می‌یابد. به‌عنوان کارشناس حوزه تأسیسات، مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری چیست؟
متأسفانه هر سال با آغاز سرما، شاهد حوادث ناگوار ناشی از گازگرفتگی و انفجار هستیم. بررسی‌ها نشان می‌دهد که نزدیک به ۹۰ درصد این حوادث ناشی از عدم رعایت استانداردهای فنی و نکات ایمنی در داخل ساختمان‌هاست. این در حالی است که وظیفه شرکت گاز تا کنتور ساختمان است و از آن نقطه به بعد، ایمنی تأسیسات داخلی بر عهده مالک یا بهره‌بردار و با نظارت سازمان نظام مهندسی است. بنابراین، پیشگیری کاملاً در دستان خودمان است.
با توجه به پیشرفت فناوری، سنسورها و تجهیزات ایمنی تا چه حد می‌توانند جلوی این حوادث را بگیرند؟
این دقیقاً همان نقطه‌ای است که باید پررنگ‌تر به آن پرداخته شود. سنسورها و لوازم ایمنی، دیگر یک گزینه لوکس نیستند؛ بلکه یک ضرورت حیاتی هستند. من به صراحت می‌گویم که استفاده از سنسور تشخیص گاز مونوکسیدکربن (CO) و سنسور نشت گاز شهری (متان) به همراه شیر قطع کن برقی به همراه فیوز قطع جریان اضافی گاز به شرط استاندارد و نصب صحیح، می‌تواند بیش از ۸۰ درصد مرگ‌های خاموش و انفجارها را مهار کند. این تجهیزات مانند یک «چشم‌بیدار» عمل می‌کنند که حتی قبل از اینکه بوی گاز به مشام انسان برسد یا علائم خواب‌آلودگی ظاهر شود نه تنها هشدار می‌دهند بلکه قابلیت قطع گاز را نیز دارا می باشند.
مهم‌ترین نقاط ضعفی که در بازرسی‌ها مشاهده می‌کنید، چیست؟
متأسفانه بیشترین علت حوادث، نشت گاز از شیلنگ‌های فرسوده یا غیراستاندارد است که حدود ۴۴ درصد حوادث را شامل می‌شود. مردم باید حتماً از شیلنگ‌های مخصوص گاز با بست‌های فلزی استفاده کنند و طول شیلنگ را بیش از ۱۲۰ سانتی‌متر نکنند. مورد دوم و بسیار حیاتی، دودکش است. انسداد دودکش یا استفاده از لوله‌های آکاردئونی ممنوع، یکی از شایع‌ترین دلایل مرگ خاموش است.
با وجود این سنسورها، آیا باز هم نیاز به بازرسی دوره‌ای داریم؟
قطعاً! سنسورها فقط «هشداردهنده» هستند، نه «عیب‌یاب». به‌عنوان مثال، شیرهای قطع کن اتوماتیک در صورت تشخیص زلزله یا نشت شدید، جریان گاز را قطع می‌کنند. اما هیچ سنسوری جای بازرسی سالانه دودکش، تست اتصالات و بازبینی شیلنگ‌ها توسط یک نصاب ماهر را نمی‌گیرد. ترکیب «رعایت استانداردهای فنی» + «سنسورهای استاندارد» + «بازرسی دوره‌ای» یک مثلث طلایی است که مرگ خاموش را به صفر می‌رساند.
سازمان نظام مهندسی در این زمینه چه نقشی ایفا می‌کند؟
ما در سازمان نظام مهندسی خوزستان، با آگاهی از این خطرات، راهنمای جامعی بر اساس مبحث ۱۷ مقررات ملی ساختمان تهیه و منتشر کرده‌ایم که نکات ایمنی نصب و بهره‌برداری از سیستم گاز را به مالکان و بهره‌برداران آموزش می‌دهد. همچنین در تمام بازدیدهای نظارتی، نصب سنسورهای استاندارد را به مهندسان و مالکان توصیه اکید می‌کنیم. اما در نهایت، ایمنی یک مسئولیت همگانی است و با رعایت همین نکات ساده توسط هر خانواده، می‌توان از وقوع بسیاری از این حوادث تلخ پیشگیری کرد.
سازمان نظام مهندسی در این زمینه چه نقشی ایفا می‌کند و مبحث ۲۲ مقررات ملی ساختمان چه جایگاهی در پیشگیری از این حوادث دارد؟
نقش سازمان نظام مهندسی فراتر از نظارت بر ساخت‌وساز است. ما در کنار ترویج مبحث ۱۷ (تأسیسات داخلی)، اکنون به طور جدی پیگیر اجرای مبحث ۲۲ مقررات ملی ساختمان با موضوع «مدیریت نگهداشت و معاینه فنی ساختمان» هستیم. این مبحث، حلقه مفقوده ایمنی در دوره بهره‌برداری را تکمیل می‌کند و نگاه را از «ساخت و تحویل» به «چرخه عمر ساختمان» تغییر می‌دهد.
بر اساس مبحث ۲۲، ساختمان‌ها باید در دوره بهره‌برداری به‌صورت دوره‌ای (مثلاً هر دو سال یک بار) توسط بازرسان واجد صلاحیت مورد معاینه فنی قرار گیرند و سیستم لوله‌کشی گاز، دودکش‌ها، دریچه‌های تهویه، شیلنگ‌ها و سایر ملحقات ایمنی کنترل شوند. این بازرسی‌های ادواری، با رویکرد ارزیابی ریسک، مانع از بروز حوادث ناشی از فرسودگی یا تغییرات غیراصولی در تأسیسات گاز می‌شود.
سازمان نظام مهندسی با تشکیل ستاد اجرای مبحث ۲۲ و همکاری با شرکت گاز، دادگستری، دفتر فنی و کمیته بحران استانداری و سایر نهادها، در تلاش است این الزامات را نهادینه کند. همچنین با برگزاری دوره‌های آموزشی برای مهندسان ناظر و بازرس، دانش فنی و مسئولیت‌های حقوقی مرتبط با ایمنی گاز را به‌روز نگه می‌دارد. اجرای کامل مبحث ۲۲، تأمین‌کننده ایمنی پایدار در طول عمر ساختمان است و نقش کلیدی در کاهش تلفات گازگرفتگی دارد.
