ضرورت تجهیزات ایمنی گاز؛ از سنسورها تا فیوزها
مسعود سیدمحمودی عضو هیات مدیره سازمان نظام مهندسی استان خوزستان در گفتگو با سازه نیوز با اشاره به آمار نگران کننده تلفات گاز گرفتگی در کشوربه واکاوی این موضوع پرداخت :
آمار تلفات گاز گرفتگی در کشور را چگونه ارزیابی میکنید و این موضوع چه ارتباطی با تجهیزات ایمنی دارد؟
متأسفانه آمار بسیار نگران کننده است. بر اساس اعلام سازمان پزشکی قانونی، در سال ۱۴۰۴، ۸۳۱ نفر بر اثر مسمومیت با گاز مونوکسیدکربن جان خود را از دست داده اند که از این تعداد ۲۳۰ نفر مرد و ۶۰۱ نفر زن بودند. این آمار فقط مربوط به مونوکسیدکربن است و تلفات ناشی از انفجار گاز شهری را شامل نمی شود. نکته مهم اینکه ۶۷ درصد این تلفات در نیمه دوم سال و همزمان با فصل سرما و استفاده بیشتر از وسایل گرمایشی رخ داده است. این آمار نشان میدهد که بسیاری از این حوادث با نصب تجهیزات ایمنی ساده و ارزانقیمت قابل پیشگیری بودند.
سنسورهای نشت گاز و مونوکسیدکربن دقیقاً چه نقشی در ایمنی دارند و چگونه کار میکنند؟
این سنسورها، که به آنها دتکتور نیز میگویند، نقش یک نگهبان دائمی را ایفا میکنند. مونوکسیدکربن را «قاتل خاموش» مینامند زیرا گازی است بیرنگ، بیبو، و بسیار سمی که تشخیص آن با حواس انسان غیرممکن است.
این دستگاهها با حسگرهای دقیق خود، غلظت گازهای خطرناک مانند متان (گاز شهری) و مونوکسیدکربن را در هوا اندازهگیری میکنند و در صورت رسیدن به حد آستانه خطر، با هشدار صوتی و نوری (معمولاً با شدت ۸۵ دسیبل در فاصله سه متری) ساکنین را مطلع می سازند تا اقدام کنند. مدلهای پیشرفته تر حتی دارای خروجی رله هستند که میتواند به شیر برقی متصل شده و بهطور خودکار جریان گاز را قطع کند.
فیوز گازی چیست و چه کاربردی دارد؟
فیوز گازی، که با نام شیر قطع جریان اضافی گاز نیز شناخته میشود، یک قطعه مکانیکی است که در مسیر لوله کشی گاز نصب میشود. عملکرد آن دقیقاً شبیه فیوز برق است: در شرایط عادی، گاز را عبور میدهد، اما به محض تشخیص جریان غیرمتعارف گاز (مثلاً در اثر پاره شدن شلنگ، شکستگی لوله در اثر زلزله یا آتشسوزی که باعث خروج بیش از حد گاز میشود)، به صورت خودکار و آنی جریان گاز را قطع میکند. این اقدام میتواند از انفجار و آتش سوزی های گسترده جلوگیری کند. بر اساس مصوبات و مقررات ملی ساختمان، نصب فیوز گازی در بسیاری از ساختمانها الزامی است ولی متاسفانه این الزامات شامل درصد کمی از ساختمانها شده و اعتقاد کلیه کارشناسان بر اینست که می بایست برای کلیه ساختمانها الزامی شود.
انتقاد به مبحث ۱۷ کاملاً به جا و دقیق است. این ضعف، یکی از مهمترین دلایل تداوم حوادث تلخ گازگرفتگی در ساختمانهای کوچکتر محسوب میشود.
نقطه کور قانون: الزام فقط برای ساختمانهای بزرگ
بر اساس ویرایش پنجم مبحث ۱۷ مقررات ملی ساختمان، قانون فقط در موارد خاصی نصب این تجهیزات را الزامی کرده است:
· شیر خودکار قطع گاز (حساس به زلزله): فقط برای ساختمانهای آپارتمانی با ۳۱ واحد و بیشتر، ساختمانهای عمومی (به جز مغازه های کوچک) و ساختمانهای خاص الزامی است.
· سنسورهای گاز و مونوکسیدکربن: این الزام عمدتاً به موتورخانه ساختمانهای بزرگ (۳۱ واحد و بیشتر) و ساختمانهای عمومی محدود میشود.
این یعنی اکثریت قریب به اتفاق ساختمانها، از جمله خانه های ویلایی، مجتمع های کوچک ۲ تا ۱۰ واحدی، و حتی ساختمانهای متوسط ۱۱ تا ۳۰ واحدی، عملاً از شمول این قانون خارج هستند.
هزینه، علت اصلی یا بهانه های برای تأخیر؟
یکی از دلایل مهم این محدودیت، توجیه اقتصادی عنوان شده است. برخی کارشناسان معتقدند که الزام این تجهیزات برای ساختمانهای کوچک، هزینه لوله کشی گاز را افزایش می دهد و برای مالکانِ ساختمانهای کوچک که از نظر ایمنی در اولویت کمتری قرار دارند، مقرون به صرفه نیست.
نقد وارده بر این استدلال: آیا میتوان برای جان انسانها، ارزش و هزینه تعیین کرد؟ تجربه کشورهای دیگر نشان داده که حتی با وجود هزینه ها( هزینه خرید و نصب هردو سنسور نشت گاز) ، حرکت به سمت الزام همگانی، اقدامی ضروری برای کاهش تلفات است.
نتیجه: قانونی حداقلی، با پیامدی تلخ
ضعف اصلی مبحث ۱۷ در این است که با اکتفا به حداقل های ایمنی، ساکنان میلیونها واحد مسکونی کوچکتر را در معرض خطر «قاتل خاموش» رها کرده است. تداوم آمار بالای تلفات سالانه، نشان میدهد که این رویکرد قانونی نیاز به بازنگری اساسی و حرکت به سمت الزام همگانی دارد، همانطور که در بسیاری از کشورهای پیشرفته برای نصب تجهیزات ایمنی مانند دودکش و سنسور آتش، چنین رویه های در پیش گرفته شده است.
به عنوان یک توصیه پایانی برای شهروندان، چه نکاتی را ضروری میدانید؟
توصیه من این است که ایمنی را فدای هزینه نکنید. سنسورهای هشداردهنده و فیوزهای گازی یک سرمایه گذاری کوچک اما حیاتی هستند که میتوانند جان شما و خانواده ها یتان را نجات دهند.
