یک نکته در اثر بخشی طرح مسکن اجتماعی

این حقیقت که اجاره‌بها بخش عمده‌ای از سبد معیشت خانوار اجاره‌نشین را در کشور ما اشغال کرده و اینکه دو دهک اول جامعه ما با کمترین درآمد، توان پس‌انداز و تأمین وجوه موردنیاز برای خانه‌دار شدن را ندارند، از سوی دیگر در مسکن مهر با توجه به مشکلاتی که این طرح در اجرا با آن مواجه شد از قبیل بحث تملک زمین 99 ساله، دوری از بافت اصلی شهرها، مشکلات اجرایی به دلیل صلاحیت نداشتن و بعضاً سودجویی سازندگان، نبود زیرساخت‌های لازم شهری، ناهنجاری‌های فرهنگی به دلیل عدم توزیع مناسب اقشار و... منجر به هدر رفت منابع عظیم مالی و تبعات شدید اقتصادی گردید و دولت را برآن داشت تا با ارائه طرحی جدید و اصلاح‌شده چتر حمایتی خود را بر سر اقشار کم‌درآمد بگستراند.

در همین زمینه مدیرعامل اتحادیه سراسری تعاونی‌های مسکن کارکنان دولت با بیان این مطلب که مسکن اجتماعی در حال تبدیل به یک شو تبلیغاتی است گفت: به جای این که دولت صرفاً با رویکرد به سمت بنیاد مسکن انقلاب اسلامی به دنبال رسیدن به این آرمان باشدباید از تعاونی هاکه ید طولانی در به ثمر رسیدن اهداف بزرگ نظام در تمام عرصه‌ها بودند بیشتر بهره مند می‌شد.

اسماعیل خاک فرجی گفت: قطعاً برای اجرای رونق این طرح یا پروژه صرفاً بنیاد مسکن به تنهایی با کوهی از هزینه‌ها بالا نمی‌تواند در به ثمر رسیدن این مهم موفق عمل نماید. متاسفانه در طرح اجتماعی جای پای گنده تعاونی‌ها نادیده گرفته شده است و در این خصوص پاسخ دقیقی ارائه نشده است.

وی با بیان این که با قاطعیت می‌توان گفت بانک‌ها تاکنون حرف اول در تأمین مالی مسکن ایفا می‌کردند گفت: به دلیل شاخص‌های کلان اقتصادی در حال حاضر بانک‌ها با ارائه تسهیلات به اقشار ضعیف بدون ضامن و طولانی مدت گامی برنمی‌دارند. برای همین این بخش نیازمند نهاد توسعه‌ای بدون چشم داشت سود وبورکراسی های سنگین اداره است

خاک فرجی گفت: ارائه مسکن اجتماعی با حضور تعاونی‌ها می‌تواند بار مسئولیت را از دوش وزارت خانه بردارد. مسکن اجتماعی نیازمند هم افزایی همه جانبه است.

همچنین عضو هيات‌مديره انجمن انبوه‌سازان مسكن تهران با بيان اينكه مسوولان اخبار درست و جامعي از موفقيت‌هاي مسكن اجتماعي در جهان ارائه نمي‌دهند، گفت: در حال حاضر شماري از كشورها مانند فرانسه، انگليس و امريكا مجبور به تخريب برخي واحدهاي اجتماعي شدند.

ايرج رهبر اظهار كرد: ناموفق‌ترين نمونه شهرك‌هاي اجتماعي پروئيت ايگو در امريكا بود كه به علت فساد و ناهنجاري‌هاي انساني مجبور به تخريب آن شدند. بايد در اين مورد خاطرنشان كرد كه اين طرح در سال ۱۹۵۱ جايزه‌‌ انجمن معماران امريكايي را كسب كرده بود.

ايرج رهبر معتقد است تبعات اجتماعي، فرهنگي و هويتي، مسكن‌هاي اجتماعي براي برخي كشورها بسيار سنگين بوده است.

وی با بيان اينكه براي ساخت مسكن اجتماعي بايد تمام الگوها مورد مطالعه قرار بگيرد و با بومي‌سازي و رفع مشكلات آن وارد كشور شود. گفت: ما بايد براي جزء به جزء اين واحدها تعريف داشته باشيم؛ به‌طور مثال اين املاك قرار است براي چه قشري، با چه آورده‌يي و با چه طرحي ايجاد شود.

عضو هيات‌مديره انجمن انبوه‌سازان مسكن تهران با بيان اينكه در دوران وزارت دكتر عبدالعلي‌زاده، طرح‌هاي اجتماعي استيجاري در برخي استان‌ها ناموفق اجرا شد، گفت: استان زنجان نيز با ارائه املاك استيجاري نه‌تنها نتوانست به موفقيت بزرگي براي خانه‌دار كردن مردم دست پيدا كند. بلكه برخي از سازندگان املاك استيجاري دولت هفتم همچنان در زندان هستند؛ زيرا اين طرح داراي اشتباهات عميق مالي و طراحي بود و متاسفانه مسوولان پشت سازندگان را به‌يك‌باره خالي كردند. مسوولان بايد بدانند بخش خصوصي نيازمند حمايت آنها به‌صورت حامي هستند. زيرا گذشت زمان نشان داده كه دولت‌ها نقش تصدي‌گري را به‌صورت حرفه‌يي بازي مي‌كنند.

وي در خصوص عدم استقبال از املاك استيجاري توليدشده در دولت هفتم گفت: شايد دليل اول در فرهنگ ايراني نهفته باشد اين فرهنگ ريشه در مالكيت دارد يعني مردم ايران‌ دوست دارند واحد مسكوني متعلق به خودشان باشد. دليل دوم را مي‌توان در ورود بي‌ضابطه افراد متفرقه به مناقصه‌هاي مزبور دانست.

رهبر تشريح كرد: عدم به‌روزرساني و انعطاف بزرگ‌ترين مشكل ساخت‌وسازهاي املاك اجتماعي در ايران است. به‌طور مثال، قيمت هر متر ساخت مسكن مهر در سال‌هاي اول حدود 300 هزار تومان بوده كه مسوولان انتظار دارند بعد از چند سال يك سازنده با همين قيمت ساخت‌وساز را پيش ببرد. درنهايت ما با يك‌ مشت بلوك بدقواره با زيرساخت‌هاي كاملا الكي روبه‌رو خواهيم بود.

عضو هيات‌مديره انجمن انبوه‌سازان مسكن تهران گفت: آنچه از طرح مسكن اجتماعي تاكنون وجود دارد صرفا پيش‌نويس يك تفاهمنامه ميان وزارت راه و شهرسازي و وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي تحت عنوان برنامه مشترك است كه هنوز به امضاي طرفين هم نرسيده است. در اين پيش‌نويس هنوز هيچ‌يك از مولفه‌هاي طرح اعم از ميزان و نوع منابع مورد نياز، ميزان و نوع تسهيلات در نظر گرفته‌شده براي متقاضيان، نحوه اجرا و مراحل زماني طرح مشخص نشده و اين تفاهمنامه برنامه مشترك بين دو وزارتخانه دولت يازدهم، پر از پرانتزها و ابهامات است.

وي گفت: بزرگ‌ترين اشتباه دولت در ساخت مسكن عدم توجه به بخش خصوصي است. اگر همه وظايف برعهده بخش خصوصي باشد و دولت‌ها آنها را تحريك نكنند، حس رقابت ايجاد و به‌تبع آن شاهد املاك باكيفيت‌تر خواهيم بود. به‌طوركلي بايد دولت‌ها بدانند بخش خصوصي مي‌تواند، بدون تصدي‌گري دولت‌ها مردم را خانه‌دار كند.

اين فعال ساختماني در نهايت گفت: بخش خصوصي با حمايت و نظارت دولت مي‌تواند، گام‌هاي موفقي در ايجاد و خانه‌دار كردن مردم بردارد.

همچنین یک کارشناس مسکن با بیان این که مسکن اجتماعی در کشورهای اروپایی معادل تولید ثروت و توسعه است گفت: کشورهای اروپایی با ایجاد «نظام استیجاری ارزان» تحت مالکیت بخش‌های غیر انتفاعی توانسته‌اند برد – برد دو طرفه ایجاد کنند؛ یعنی هم گروهای کم درآمد به خانه‌شان رسیدند هم بخش‌های غیر انتفاعی به پول خود دست یافتند.

احمد اوغلی  گفت: درکشور های مختلف حدود 30 درصدنیاز مسکن از طریق مسکن اجتماعی بر آورده می‌شود.

وی با بیان این که این طرح به رغم کاستی‌های متعدد یکی از موفق‌ترین پروژه‌های کشورهای اروپایی است ابراز داشت: این کشورها ازاین طریق توانسته‌اند به جز کنترل بازار اجاره از سوداگری و ارزش افزوده زمین جلوگیری کنند.

این کارشناس مسکن با بیان این که مسکن اجتماعی در کشورهایی مانند هلند و فرانسه جدای از مبحث بالا توانسته در توسعه متراکم شهری مؤثر باشند.

وی در این خصوص توضیح داد: این کشورها با استفاده از الگوهای مطلوب معماری توانسته‌اند یک نوع زندگی غیر تجملی مناسبی را برای اقشار کم درآمد مهیا کنند تا این اقشار مانند ساکنان مسکن مهر ایران سر در گریبان و مورد خفت قرار نگیرند.

احمد اوغلی ادامه داد: این طرح در کانادا، استرالیا و همچنین سنگاپور و مالزی شکل عمده‌ای از تصرف مسکن محسوب می‌شود.

این کارشناس مسکن در خاتمه گفت: این طرح جدای مشکلاتی که دارد می‌تواند به‌نوعی طرح موفق ارزیابی شود البته اجرای آن نیازمند مشارکت سازمان‌های متعدداست تا بتواند تمام چالش‌های مسکن مهر را پوشانده و نوعی اصالت و هویت را نصیب اقشار کم‌درآمد جامعه کند.تا آن ها احساس نابرابری کمتری نسبت به دیگر اقشار جامعه داشته باشند .