اجرای سیاست برد ـ برد بین دولت و ساکنان بافت فرسوده

مسعود تاران‌تاش  بابیان مطلب فوق افزود: در سال های اخیر، به ویژه بدلیل اوج گیری نظام تحریم های ناعادلانه، کشور ایران نیز متوجه معایب دولت فراگیر و روزی رسان شده است و کوشش هایی برای تغییر این الگوواره شده است، که عالی ترین شکل آن در سیاست های اقتصاد مقاومتی متبلور است.

وی دراین خصوص توضیح داد: در این سال ها وزارت راه و شهرسازی نیز به تبعیت از سایر بخش های دولت نیاز به مشارکت و میل به اطلاع رسانی را احساس کرده است و کوشش می کند بیشتر با افکار عمومی و اصحاب رسانه در ارتباط باشد.

مشاور مدیرکل راه و شهرسازی استان تهران گفت: یکی از دستاوردهای مهم برنامه‌ریزی و طراحی شهری در دهه‌های اخیر که در نقاط مختلف دنیا فراگیر شده است، تبدیل فرآیندهای خطی به فرآیندهای چرخه‌ای و همچنین اضافه کردن مراحلی همچون مستندسازی، ارزیابی طرح‌ها و پروژه‌ها پس از اجرا، و امکان بازخورد است.

وی گفت: مستند نمودن پروژه‌ها پس از اجرا می‌تواند ضمن مشخص کردن میزان موفقیت و یا شکست پروژه، برای پروژه‌های مشابه آتی، به‌عنوان یک تجربه در دست مدیران بعدی قرار بگیرد، و به‌طورکلی نباید نگاه مدیران به جامعه کوتاه‌مدت و گذرا باشد.

رییس اداره عمران و بهسازی شهری اداره کل راه و شهرسازی استان تهران بابیان اینکه محله سیروس یکی از موفق‌ترین پروژه‌ها در مبحث اجرا و بهره‌برداری است گفت: در طرح محله سیروس برای اولین بار با اجرای سیاست برد ـ برد بین دولت و ساکنین بافت فرسوده و سهیم کردن ساکنین در ارزش‌افزوده ناشی از احیای بافت، مدل نوینی در این زمینه ارائه‌شده است.

وی بابیان اینکه در کشور حدود 77 هزار هکتار بافت فرسودة شهری و 55 هزار هکتار اسکان غیررسمی وجود دارد که در قالب بیش از 2700 محلة شناسایی شده در کشور پراکنده شده­اند، تأکید کرد: ساماندهی هر هکتار از این مشکلات بطور متوسط نیازمند 10 میلیارد تومان نقدینگی است، و برای ساماندهی تمام این حوزه­ها نیازمند نقدینگی برابر با 10 سال درآمد نفتی کشور نیاز است، بنابراین ورود و حضور بخش خصوصی و مشارکت مردمی نباید دور از انتظار باشد.

تارانتاش در خصوص پروژة نوسازی محلة سیروس گفت: این پروژه از سوی شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران به‌منظور اجرای یک پروژه پایلوت و نوسازی بافت فرسوده ارائه شده است. دلایل انتخاب این محل، فرسودگی بیش‌ازحد (نفوذ ناپذیری، ریزدانگی، و ناپایداری توامان )، وجود ناهنجاری اجتماعی که مزاحم جدی خانوارهای اصیل ساکن در محله می‌باشند اعلام‌شده است. همین‌طور قرارگیری محلة سیروس در کنار بازار تهران و وجود بافت اجتماعی با اصالت از دلایل توجیه‌پذیری انتخاب این پایلوت بوده است.

این شهرساز در خصوص اهداف احیای و بازگشت زندگی در این محله گفت: اهداف نوسازی این محله شامل احیاء و استفاده بهینه از ظرفیت­های بافت‌های فرسوده به‌عنوان مهم‌ترین منبع تولید زمین در جهت افزایش عرضه و حتی رشد و شکوفایی در اقتصاد شهری، استفاده از روش‌های بهینه و کارآمد در جهت طراحی مناسب شهری و اقتصادی این‌گونه بافت‌ها، تبدیل «تهدید» بافت‌های فرسودة شهری به «فرصت» در جهت تحول اساسی در رسیدن به توسعه پایدار شهری و لزوم تسریع در احیای این بافت‌ها در راستای مدیریت کارآمد کلان‌شهر تهران است.

وی تأکید کرد: این طرح با جلب مشارکت مردمی با تعریف انواع روش­های آن، همچون تأمین خانة معوض، اختصاص تسهیلات یارانه­ای، و غیره توانسته به یک نمونة موفق کلید به کلید تبدیل شود؛ البته این پایلوت آغازی بر احیای سایر پایلوت­های در اولویت کلان­شهر تهران، مانند محله‌های عودلاجان، فرحزاد، و باغ آذری است.

این شهرساز بابیان اینکه محلة 40 هکتاری سیروس یکی از محله‌های مستعد برای اصلاح و احیای بافت فرسوده است گفت: شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران پروژة مسکونی- تجاری ۲۱۴ واحدی را در قالب مشارکت با بخش خصوصی ساخته‌ و آماده بهره‌برداری نموده است، همچنین طرح دیگری در قالب مجموعه مسکونی- خدماتی یک‌صد واحدی، با بهره‌گیری از الگوهای بومی و معماری ایرانی- اسلامی تهیه‌شده و به زودی در این محله آغاز خواهد شد.

این شهرساز بابیان اینکه در پروژه 214 واحدی به علت نیاز شدید به ذخیرة مسکن در این محله نتوانستیم کاملا الگوی ایرانی – اسلامی را پیاده کنیم تأکید کرد: در فاز دوم محله سیروس این الگو بند به بند اجرا خواهد شد؛ با این فعالیت وزارت راه و شهرسازی ارزش‌افزودة قابل‌توجهی به محله سیروس وارد نموده و سکونت به این محله باز خواهد گشت زیرابه علت فرسودگی‌های شدید و مجاورت با بازار تهران، این محله تبدیل به مرکز انبارداری و کارگاهی شده بود.

مشاور مدیرکل راه و شهرسازی استان تهران در تشریح پروژه دیدبان نیز گفت: حسب ماده ۳۵ قانون نظام‌مهندسی و کنترل ساختمان مسئولیت نظارت عالیه بر اجرای ضوابط و مقررات شهرسازی و مقررات ملی ساختمان در طراحی و اجرای تمامی ساختمان‌ها و طرح‌های شهرسازی و عمرانی شهری بر عهده وزارت راه و شهرسازی خواهد بود.

وی در این خصوص ادامه داد: به‌منظور اعمال این نظارت مراجع و اشخاص موظف هستند در صورت درخواست، حسب مورد، اطلاعات و نقشه‌های فنی لازم را در اختیار این وزارتخانه قرار دهند و درصورتی‌که وزارت یادشده به تخلفی برخورد کند، با ذکر دلایل و مستندات دستور اصلاح یا جلوگیری از ادامه کار را به مرجع صدور پروانه ساختمانی ذی‌ربط ابلاغ کند و تا رفع تخلف، موضوع قابل‌پیگیری است. همچنین در اجرای این وظیفه کلیه مراجع ذی‌ربط موظف به همکاری هستند.

این شهر ساز با انتقاد از تخلفات بی‌شمار در ساخت‌وساز گفت: متأسفانه در سال‌های اخیر با اوج‌گیری نظام‌های بازار محور در تولید و عرضه فضاهای خصوصی، نیمه‌خصوصی و عمومی در کمبود کارآمدی سازوکار برنامه‌ریزی و مدیریت شهری باعث تفوق کالبد بر فعالیت شده است که در نبود یک سیستم پشتیبانی و تأمین مالی پایدار در شهرداری‌های ما و همچنین به دلیل تمرکز مازاد سرمایه در بخش ساختمان و مسکن (به‌عنوان دومین صنعت کشور)، به‌ویژه در کلان‌شهرهایی چون تهران، ساختمان را به خاطر ساختن و افزودن سرمایه ساخته‌ایم نه به خاطر پیشیبانی از فعالیت‌های شهروندان. این کالا گشتگی ساختمان و مسکن خود منجر به انباشت مشکلات متعددی شده است.

مشاور مدیرکل راه و شهرسازی استان تهران ادامه داد: برآوردهای وزارت راه و شهرسازی در این زمینه نشان می‌دهد که حدود ۲۰ میلیارد دلار خانه خالی در بازار مسکن انباشت شده است. این رقم در مقایسه با درآمد نفتی سالانه کشور که با توجه به نرخ متغیر معاملات نفت، در سال‌های اخیر ۱۸ تا ۲۰ میلیارد دلار بوده است، قابل‌تأمل است.

تارانتاش افزود: برآوردهای وزارت راه و شهرسازی در سال ۱۳۹۴ حاکی از وجود حدود ۲۰۰ تا ۲۴۰ هزار واحد مسکونی خالی در کلان­شهر تهران است و تشکیل نسبت واحدهای مستعد عرضه به‌کل واحدهای مسکونی موجود در کلان‌شهر تهران، نشان از انباشت عرضه و ذخیره ۶ درصدی آن در وضع موجود است.

این شهرساز گفت: اندیشة ایران‌شهر، شهر را برای شهروند می­خواهد، و نه برای دلالان شهر فروشی، سوداگران زمین و مسکن و رانت سیاسی- اقتصادی. این اندیشه سنجش‌گرانه است و به وضع موجود شهرهای ما به دیدی انتقادی نگاه می‌کند. در این اندیشه، شهر محل آسایش و فعالیت شهروند است.

وی گفت: جریان‌های شهروند زدایی در نظام‌های سوداگرانه، شهرنشین‌ها را انسان‌هایی مطیع و بی‌توجه به تغییرات محیط‌های پیرامونی، تخریب فضاهای باز و طبیعی، تضییع گسترده حقوق مادی و معنوی و خلاصه ساکت و چاکر می‌خواهد اما جریان شهروندگرایی در اندیشه ایران‌شهر حقوقی برای شهروند قائل است.

وی در ادامه تاکید کرد :حق اول در این اندیشه حق پرسشگری است. و تاکید بر این حق در جایجای منشور حقوق شهروندی، که اخیرا توسط رئیس جمهور محترم ابلاغ شده است، تبلور یافته است

وی در ادامه خاطرنشان کرد: خانواده وزارت راه و شهرسازی از شهروندان می­خواهد هر شهروند یک دیدبان باشد. هر شهرساز یک دیدبان باشد. بنا به دستور مستقیم مقام عالی وزارت راه و شهرسازی، سازوکارهای اجرایی و شرح خدمات پروژه بررسی مغایرت‌های طرح تفصیلی ملاک عمل و مستحدثات کلان­شهر تهران، تدقیق و از می­تواند ابتدای سال 1396 به اجرا دربیاید.

تارانتاش افزود: برای اجرایی کردن این تکلیف قانونی، ما به پرسشگرانی با اندوخته تجربی و نظری کافی احتیاج داریم. این پرسشگران به‌عنوان دیدبان‌های شهرها در مناطق و محلات شهری قدم می‌زنند، شواهد و مشکلات را بررسی و از شهروندان می‌پرسند، اسناد و مدارک را بررسی و برای مراجع تصمیم‌گیری تصمیم‌سازی می‌کنند.

تارانتاش در پایان گفت: این پروژه کوشش می‌کند حقوق ناشی از توسعه را در درجه اول به شهروندان برساند و مضرات احتمالی ناشی از آن را تا جایی که ممکن است، برای شهروندان جبران کند. این پروژه کوشش می‌کند صدای کم طنین شهروند را در مقابل مهیب تشکل‌های رانت جو به گوش مسئولان برساند. این پروژه می‌خواهد یک گام عینی، ولو کوچک، برای محافظت از حقوق شهروندی و تجلی قسمتی اندکی از اندیشه وسیع ایران‌شهر را طی کند.