بيشينه انجمن شهر و شهرداري ها در ايران

*نويد قائدي : لازم است بدانيد مقارن با دوران حكومت ناصرالدين شاه قاجار بود كه اولين سيستم  مديريت شهري در تهران به نام اداره احتسابيه پايه گذاري شد و مستخدمين آن را محتسب مي ناميدند.البته اين اداره به دو بخش تقسيم مي گرديد،يكي بخش احتساب و بخش تنظيف كه در هر كدام تعدادي نيرو به نام نايب و فراش و سپور مشغول فعاليت داشتند. در دوران ناصري چندين نفر به رياست اداره احتسابيه منصوب شدند كه  محمود خان كلانتر،آقا علي آشتياني امين حضور و ميرزا عباس خان مهندس باشي از معروف ترين آنان بودند كه توانستند خدمات مفيدي را ارائه نمايند و حتي تعدادي از آثار ساخته شده در دوران آنها هم اكنون جز تاريخ معاصر تهران شناخته مي شوند.

     بعد از اسقرار مشروطيت سيستم مديريت شهري دچار تحول اساسي گرديد.در واقع در هنگام تشكيل مجلس شوراي ملي قانون بلديه تدوين و تصويب شد.اين قانون مشتمل بر 108 ماده بود كه در سال 1286 شمسي تصويب گرديد.در اين قانون رياست اداره بلديه بر عهده رئيس انجمن بلديه گذاشته شد كه رياست انجمن از سوي اعضاي اين انجمن انتخاب مي شد.در واقع در دوران مشروطيت و دوران قجرها سيستم اداره شهرداري يا همان بلديه آن روزها توسط انجمن شهر و با تاسي از قانون هاي تدوين شده و كپي شده از فرنگ راه اندازي گرديد و تا سالها اجرايي مي شد ، مديريت شهري در مسيري خارج از سيستم دولت يا حكومت داره مي شد و بايد به مردم پاسخگو مي بودند.

     متاسفانه بعد از كودتاي 1299 و روي كار آمدن سيدضياء الدين طباطبايي اداره شهرها از حالت انجمن شهر خارج و اداره شهرها زير نظر رياست الوزرا يا همان سيستم وابسته به دولت درآمد و رياست آن هم توسط  رئيس الوزرا انتخاب مي شد.در واقع ديري نپاييد كه اين نهاد نوپاي دموكراسي تشكيل شده كه اتفاقا كار خود را خوب شروع كرده بود و در حال شكل گيري و قوام بود توسط اين نظام كوتا منقطع و معدوم گرديد.

     بعدها  در سال 1309 شمسي كلا قانون قبلي دوران مشروطيت ملغي و قانون ديگري جايگزين آن شد و انجمن شهر و تشکيلات بلديه با وظايف و تعاريف جديدي تدوين گرديد و رياست بلديه را وزارت کشور آن روز يعني وزارت داخله منصوب مي‌ كرد.در همين زمان بود كه انجمن شهر استقلال و توان تصميم گيري و نظارت خود را از دست داد(در واقع اداره و نظارت مردم بر سيستم مديريت شهري را كم و كمتر كرد)تا اهرمي باشد در دست دولت براي اجراي تصميم هاي اتخاذ شده  كه متاسفانه اين سيستم تا سالها يعني دوران بعد انقلاب اسلامي هم پابرجا بود، گرچه در قانون اساسي به اين موضوع مهم و نحوه  اداره شهرها توسط شورا تاكيد شده بود.براي اولين بار بعد از انقلاب زماني كه دولت اصلاحات تصميم بر عملي نمودن اين اصل مهم نمود بدليل ماهيت خاص مشكلات سياسي و اجتماعي كشور و آماده نبودن افكار عمومي و نبود بلوغ فرهنگ عمومي، در بسياري از شهرها مشكلات عديده اي بروز نمود كه آثار و طبعات آن تا كنون برقرار است و در واقع نهاد شورا كه بايد جهت نظارت بهتر مردم بر اداره امور باشد سيستمي شد جهت نارضايتي بيشتر مردم در اداره شهرها كه بايد مورد آسيب شناسي و واكاوي قرار گيرد.

      كوتاه سخن اگر در ادامه جريان مشروطيت و از همان روزگار انجمن شهرها برقرار مي ماند و اين روند ادامه پيدا كرده بود و خواسته هاي استبدادي بر خواسته هاي مردمي غلبه نمي كردند امروز شوراها به دوران بلوغ خود رسيده بودند و اين نهاد در ميان توده مردم جا افتاده و كاركردهاي صحيح خود را داشت و امروز مردم نحوه صحيح انتخاب كردن و برخورد با اين نهاد را مي دانستند.