از رنجی که می بریم!

*علی باقر طاهری: گسترش روز افزون شهرنشینی و رشد فزاینده شهرها این محیط ها را با نیاز های جدید تری روبه رو به کرده است و در صورتی که مدیران شهری نتوانند همگام با خواسته و نیازهای شهرها و مراکز جمعیتی حرکت کنند با چالش های عمده ای مواجه می شوند که نمونه های آن را می توان در استان خوزستان به خوبی مشاهده کرد! از جمله نیازهایی که شهرهای بزرگ روز به روز احتیاج بیشتری به آن پیدا می کنند، ساخت سازه هایی مانند پل، زیرگذر، روگذر، خیابان، ساختمان های عمومی مانند بیمارستان، مدرسه، پاساژ، کتابخانه و نظایر آنها است. 

گذشته از احتیاج شهرها به وجود چنین مراکزی، نحوه ساخت آنها از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است چرا که این مکان ها محل اجتماع شهروندان بوده و سلامت آنها در چنین محیط هایی بشدت بستگی به نحوه ساخت شان دارد. ساخت این سازه ها معمولا از سوی دولت به عنوان کارفرما به بخش خصوصی و شرکت های عمرانی واگذار می شود. متاسفانه در حال حاضر بعضی از پروژه های عمرانی با کیفیت پایین به بهره برداری می رسد و گاهاً خبر تخریب آنها را اندکی پس از استفاده و بهره برداری مشاهده می کنیم. وقوع حوادثی که به دلیل ضعف در ساخت و سازه های عمرانی رخ می دهد دلایل متعددی دارد؛ برخی از این دلایل بصورت مستقیم و برخی دیگر بصورت غیر مستقیم باعث خسارت می شود. 

یکی از عمده ترین دلایلی که مستقیماً باعث ضعف پروژه های عمرانی می شود ملاحضات اقتصادی و غفلت از رعایت نکات والزامات ایمنی است. عدم رعایت چنین نکاتی بجز در زمان بهره برداری در حین ساخت و ساز نیز خطر آفرین است؛ بنا  به گفته مسوولان وزارت راه و شهرسازی سالانه 1500 کارگرساختمانی جان خود را بر اثر چنین اتفاقاتی از دست دهند. این رقم نشان دهنده لزوم توجه و اهمیت به نکات بسیاری است.

پیامدهای مغفول ماندن ایمنی سازه ها، در زمان بهره برداری باعث بروز هزاران حوادث جانی و مالی برای بهره برداران شده و می شود که نماد بارز آن حادثه پلاسکو می باشد. درهمین حال نا ایمن بودن ساختمان‌ها در برابر حوادث غیرمترقبه نظیر زلزله نیز از جمله پیامدهای نادیده گرفتن مقررات ملی ساختمان و مباحث ایمنی است که به افزایش حوادثی مشابه کمک می کند. 

از دیگر عوامل اثرگذار که باعث می شود تا سازنده ها یا به عبارت دیگر شرکت های عمرانی در ساخت و سازهای خود ملاحضاتی را به خرج دهند که منجر به بروز حوادث ناگوار می شود، قیمت های پایین در مناقصات است. متأسفانه این قیمت ها بعضا آنچنان غیرواقعی و دور از استاندارد می باشد که برنده مناقصه طبیعتاً برای جبران مافات و کسب سود، پروژه را با کیفیتی نازلتر از آنچه تعهد کرده است به پایان می رساند و البته از سوی کارفرما نیز حساسیتی در قبال ضعف های آشکار پروژه دیده نمی شود. البته همچنان که به کرات گفته شده کارفرمایان نباید در مناقصات صرفاً قیمت پایین را ملاک واگذاری کارها قرار بدهند ولی متاسفانه همچنان قیمت حرف اول و آخر را در مناقصات زده و در بعضی موارد بخشنامه های موجود رعایت نمی گردند.

چالش بسیار مهم و اساسی دیگری که بر روی پروژه های عمرانی نفوذ و اثر دارد آفت "رشوه و رانت" است. این پدیده شوم موجب شده تا برخی از پروژه ها کارآمدی و بهره وری لازم رانداشته باشند. این عامل در شکل گیری پروژه های ناکارآمد تاثیر بسزایی دارد چرا که نظارت ضعیف و ناقص بر روند اجرایی در طول پروژه های عمرانی بر کیفیت آن اثر می گذارد. عدم توجه کافی به دستمزد و حقوق کافی شاغلین واحد نظارت دستگاه های دولتی و غیر دولتی، مثل شرکت های مشاور، از مهمترین دلایل تسلیم بعضی از ناظرین در قبال دریافت رشوه می باشد. مسئولین قانون گذار در حوزه تعرفه ها وحقوق و دستمزد  باید توجه داشته باشند که نظارت بر پروژه های عمرانی به نوعی از قضاوت هم مهم تر می باشد چرا که با جان انسان ها سر و کار دارد و هرگونه غفلت و چشم پوشی ممکن است اثرات بسیاری سنگینی به دنبال داشته باشد. 

امیداواریم در آینده ای نزدیک کارفرمایان برای واگذاری پروژه های عمرانی و غیرعمرانی ملاک و شاخص های دیگری را نیز در کنار قیمت قرار دهند تا کیفیت کار به نحو مطلوبی صورت بگیرد.