بازار داغ سازه‌های لاکچری در نبود توجیه اقتصادی کلان

در شرایط کنونی، سازه­­ های فولادی در حالی یکی پس از دیگری در سطح شهرها و به ویژه کلان­شهرها متولد می­شوند و قامت افراشته آنها به ویژه در بین سازه­های بلندمرتبه خودنمایی می­کند که هنوز توجه کافی به ساخت­وساز صحیح، ایمن و مقاوم در کشور نشده است.

بدون تردید یکی از اهداف آرمانی در صنعت ساخت­وساز، احداث ساختمان­هایی است که طول عمر و استحکام بالا و همچنین توجیه اقتصادی به همراه داشته باشند. اما سوال این است که امروز سهم سازه­­های فلزی در تامین امنیت و صرفه اقتصادی ساختمان­ها در بین حجم عظیمی از ساخت­وسازهای فلزی و بتنی که در سطح کشور انجام می­گیرد، چقدر است؟

در همین رابطه عضو هیئت مدیره انجمن صنفی سازه‌های سبک فولادی سردنورد شده (LSF) گفت: نسبت به سازه‌های بتنی، به طور قطع امروز سازه‌های فولادی به جهت اقتصادی در ضعف قرار دارند.

مهدی مستاجران  با اشاره به اینکه سازه‌های فولادی همچنین به‌جهت بحث آتش‌سوزی با ضعف مواجه می‌شوند افزود: در طول مدت زمانی که سازه‌های فولادی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند، که این زمان می‌تواند حتی به 100سال هم برسد، این‌ سازه‌‌ها نیازمند تسهیلاتی هستند که بتوانیم آنها را در برابر آتش مقاوم‌سازی کنیم.

به‌گفته این فعال ساختمانی، بنابراین هزینه‌ای که در این بخش باید برای مقاوم‌سازی سازه‌های فولادی صرف شود، به اضافه اینکه در کشور ما با توجه به شرایط موجود هزینه فولاد نسبت به بتن سنگین‌تر است، معمولا سازه‌های فولادی غیراقتصادی‌تر و غیرمقاوم‌تر هستند.

خزانه‌دار انجمن سازه‌های LSF ایران در عین حال تاکید کرد: با این حال سازه‌های فولادی یکسری ارجحیت‌هایی دارند که مربوط به شکل‌پذیری و سرعت اجرای آنها است. از همین رو امروز در اکثر پروژه‌هایی که در دست اجراست، سازه‌های فولادی استفاده می­شود و فولاد با توجه به اینکه سازه شکل‌پذیری است، از مقبولیت بالایی برخوردار است.

وی به مزیت دیگر سازه‌‌های فولادی اشاره کرد و با بیان اینکه استفاده از سازه‌های فولادی درصورت به‌کارگیری روش‌های مدرن می‌تواند حتی منجر به سبک‌سازی هم شود و ترکیب آن با بتن هم روش بسیار خوبی است، عنوان کرد: ولی متعاقبا باید روش‌های بسیار مدرنی مثل استفاده از پوشش‌های ضدحریق که بسیار هم گران هستند، برای مقاوم‌سازی این نوع سازه‌ها استفاده شود. به هر حال باید توجه داشت که اگر ساختمان پلاسکو یک سازه بتنی داشت، این اتفاق در آن رخ نمی‌داد.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که از سوی دیگر به لحاظ اینکه در کشور ما برنامه‌ریزی دقیقی در رابطه با تولید ساختمان وجود ندارد و تصمیم مالک یا کارفرما تا آخرین لحظات برای روش اجرای پروژه و نوع نقشه مشخص نیست، از همین رو معمولا کارفرمایان سازه‌های فولادی را به دلیل کوتاه بودن زمان اجرا ارجح می‌دانند.

مستاجران ضمن تایید این مطلب معتقد است: متاسفانه کارفرمایان برای شروع ساخت پروژه به قدری تعلل می‌کنند که وقتی می‌خواهند پروژه را استارت بزنند، ترجیح می‌دهند تمام وقتی را که قبلا تلف کرده‌اند، از طریق اجرای سازه فولادی جبران کنند. برای مثال به‌جای اینکه وقت‌هایی را که قبلا تلف کرده‌اند، صرف تولید نقشه‌های سالم با مطالعه دقیق و برنامه‌ریزی با نرم‌افزارهای به‌روز دنیا کرده و یک روش اجرای خوب را تعیین کنند، برای جبران چند ماه فرصتی که از دست داده‌اند، به استفاده از سازه‌های فولادی روی می‌آورند تا بتوانند پروژه خود را در کوتاه‌ترین زمان ممکن به اتمام برسانند.

این سازنده مسکن تاکید کرد: به همین دلیل جدای از مباحثی که در این بخش وجود دارد، با توجه به تجربه‌ای‌ که در صنعت ساخت‌وساز دارم، برای اقتصاد کشور سازه‌های بتنی را ارجح بر سازه‌های فولادی می‌دانم؛ با توجه به معادنی که در اختیار داریم و همچنین هزینه موردنیاز برای تولید فولاد در کشور ما با هزینه جهانی برابری می‌کند.

وی ادامه داد: این در حالی است که بتن در کشور ما نسبت به کشورهای اروپایی بسیار ارزانتر است و به همین دلیل برای توجیه اقتصادی پروژه با توجه به شرایط موجود، بهتر است که از سازه‌های بتنی بیشتر استفاده کنیم. چراکه تجارب موجود نشان داده در کشور ما سازه‌های بتنی اقتصادی‌تر است و مسلما بتن می‌تواند روش بهتری برای اقتصاد کلان باشد.

مستاجران همچنین تصریح کرد: تمام مهندسان در اثر تجربه، به این نتیجه می‌رسند که ساخت‌وساز بتنی اقتصادی‌تر است. برای مثال اگر فقط خود سازه‌‌ را مدنظر قرار دهیم، سازه‌های بتنی معمولا در هر مترمربع حدود 150 تا 200 هزار تومان ارزان‌تر از سازه‌های فولادی است. منتهی این موضوع به شکل موردنظر و طرح معماری ساختمان هم بستگی دارد. چون ممکن است استفاده از سازه‌های بتنی به‌قدری فضا را محدود کنند که استفاده از سازه فولادی، فضای بیشتری را در اختیار بگذارد. ولی استفاده از سیستم‌های نوینی مثل سقف‌های PT (سازه‌های پس‌کشیده یا پیش‌تنیده) بهتر می‌تواند حتی این ضعف سازه‌های بتنی را هم مرتفع کند.

براساس اظهارات این کارشناس در حال حاضر با توجه به شرایط اقلیمی خاصی که در کشوری مثل امارات وجود دارد و دارای سازه‌های خاص و بلندمرتبه است، 90 درصد سازه‌ها در این کشور به صورت بتنی اجرا می‌شود. علاوه بر این امروز در کشوری مثل دبی هم که مانند ایران بحث زلزله‌خیزی در آن مطرح و مهم است، احداث ساختمان‌های بتنی به عنوان گزینه‌ای که می‌توانند مقاومت بسیار خوبی در برابر زلزله داشته باشند، مورد توجه قرار دارد.

به گفته وی در شرایط کنونی اقتصاد کشور، رونق بیشتر صنایع متکی بر ساختمان‌سازی است و ما نمی‌توانیم صنعت خاصی را در دنیا مدنظر قرار دهیم که ایران بتواند در آن عرض‌اندام کند. درواقع اگرچه در قسمت‌های های‌تک مثل ژنتیک و حوزه‌های اتمی، ایران توانسته تاحدی پیشرفت کند، ولی واقیعت آن است که در بقیه صنایع در بین کشورهای دنیا عقب است و فقط ساختمان‌سازی است که می‌تواند صنعت و اقتصاد کشور را به رونق بکشد و سطح زندگی مردم را بهبود ببخشد. لذا وقتی به این موضوع توجه کنیم، در کشوری مثل ایران که در حال توسعه است و می‌خواهد بحث اقتصاد و پیشرفت اقتصادی خود را مدنظر قرار دهد، با توجه به شرایط حاکم بر کشور، شاید سازه‌های بتنی اقتصاد بهتری به همراه داشته باشند. بر همین اساس اگر بحث کنترل کیفیت را بتوانیم به طور دقیق روی سازه‌های بتنی انجام دهیم، با توجه به اینکه سازه بتنی اقتصاد بهتری را به همراه خواهد داشت، می‌تواند بیشتر در کشور مثمرثمر باشد.

در اینجا این پرسش مطرح است که سازه‌‌های فولادی با توجه به ویژگی‌هایی که دارند، بهتر است در چه نوع ساختمان‌هایی به‌کار گرفته شوند؟

در همین رابطه مستاجران تشریح کرد: معمولا وقتی از نوع سازه صحبت می‌کنیم، باید ابتدا نوع ساختمان‌ها را مطرح کنیم. ما ساختمان‌های با ارتفاع کم و کوتاه (بین 2 تا 5 طبقه)، متوسط (بین 5 تا 9 طبقه) و سازه‌های بلند (با ارتفاع بالاتر از 9 طبقه) داریم. برای ساختمان‌های کوتاه و دارای طبقات پایین، مثل آنچه که در تمام دنیا رایج است؛ استفاده از سازه‌های سبک، سازه‌های LSF و سازه‌های چوبی پیشنهاد می‌شود. در ساختمان‌های با ارتفاع متوسط استفاده از بتن و یا استفاده از سازه‌های فولادی دارای طراحی بهینه مناسب‌تر است.

وی ادامه داد: در سازه‌های بلندمرتبه نیز به‌کارگیری سازه ترکیبی به صورت ترکیبی یا یکنواخت توصیه می‌شود؛ یعنی به این صورت که از سطح فونداسیون تا طبقات پارکینگ‌هایی که به صفر می‌رسد، بهتر است از سازه‌های بتنی استفاده شود. به این دلیل که نیاز به دیوارهای حایل وجود دارد و از آن قسمت به بعد، می‌توان درباره نوع ترکیبی بتن و فولاد در ساختمان بحث و بررسی‌ لازم انجام شود.

مستاجران در عین حال تاکید کرد: به نظر من لازمه حصول یک نتیجه مناسب در این بخش آن است که با حمایت دولت کمیته بسیار منسجمی در وزارت راه­وشهرسازی ایجاد شود و یک گروه پژوهشی حتی با همکاری شرکت‌های بخش خصوصی در این زمینه مطالعات دقیق را انجام دهند تا با توجه به ظرفیت‌‌ها، داشته‌ها و پتانسیل کشور و همچنین اقلیم و شرایط تولید محصولات کشور، بتوانیم آن را به یک فرآیند مطلوب برای مهندسان تبدیل کنیم.

وی همچنین درخصوص فراوانی استفاده از سازه‌‌های فلزی گفت: آنچه که مهم است، بیشتر سازه‌های لاکچری و سازه‌هایی که مالکان می‌خواهند اجرای آنها با سرعت به اتمام برسد، در حال حرکت به این سمت هستند. در سازه‌های بلندی که در شهر تهران یا در شهرهای مختلف متمرکز هستند، به نظر می‌رسد که سازه‌های فلزی امروز بیشتر مورد توجه قرار گرفته‌اند و شاید آمار سازه‌های فلزی بلند در تهران حدود 70 یا 80درصد است. ولی اگر سازه‌هایی با ارتفاع کم یا متوسط را در نظر بگیریم، سازه‌های بتنی بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرند.

مستاجران در ادامه با ابراز تاسف از اینکه در بین مردم چنین رایج شده که استفاده از سازه گران‌قیمتی مثل سازه‌های فولادی با اتصالات پیچ‌ومهره‌ای، یک کار بسیار لاکچری است، اضافه کرد: با این همه امروز در ساختمان‌هایی که در شمال شهر تهران به قیمت هر مترمربع 25 یا 30 میلیون تومان ساخته می‌شود، اگر سازه آن پیچ‌ومهره‌ای باشد یک کلاس محسوب می‌شود.

اما یک صنعتی‌ساز مسکن با اشاره به اینکه هر کدام از سازه‌های فولادی و بتنی در صورتی که بر اساس ضوابط و به صورت اصولی اجرا شود، از نظر ایمنی و اقتصادی فرق چندانی با هم ندارند گفت: قیمت تمام‌شده هر کدام از این دو نوع سازه نزدیک به هم است و تفاوت زیادی با هم ندارد.

آرش بازیار  افزود: فقط در صورتی که کارفرما بخواهد سرعت ساخت پروژه خود را بالاتر ببرد، به کارگیری از سازه‌‌های فلزی را ترجیح می‌دهد. این موضوع مخصوصا در مرحله اسکلت که کارفرمایان تمایل دارند اجرای پروژه را سریع­تر پیش ببرند، بیشتر اتفاق می‌افتد.

بازیار همچنین با بیان اینکه هزینه‌ها و سرمایه‌های اولیه‌ای که سازه‌های فولادی نیاز دارد، بسیار بیشتر از ساختمان‌های بتنی است، تاکید کرد: درواقع کارفرما در این نوع روش ساخت ابتدا باید مصالح مورد نیاز یعنی آهن را خریداری و بعد اجرای ساختمان را آغاز کند.

وی در عین حال با بیان اینکه چالش سازه‌های فولادی از لحاظ ایمنی فقط مربوط به آتش‌سوزی است، بیان کرد: البته در این صورت نیز اگر شرایط آیین‌نامه در اجرای سازه‌های فولادی رعایت شود، این موضوع قابل چشم‌پوشی است. چون به هر حال حداکثر اختلاف مقاومت ساختمان بتنی درمقایسه با ساختمان فلزی درصورت آتش‌سوزی، حتی بدون اینکه ساختمان را دربرابر آتش محافظت کنند، دو ساعت است و ساختمان بتنی هم بعد از حدود دو ساعت دیگر نمی‌تواند در هنگام آتش‌سوزی مقاومت کند و باید تخلیه شود، مگر اینکه ستون‌ها و... در آن مقاوم‌سازی شده باشد.

این سازنده مسکن همچنین با بیان اینکه مقاومت سازه‌‌های فلزی در برابر زلزله هیچ فرقی با سازه‌‌های بتنی ندارد، خاطرنشان ساخت: ساختمان اگر به‌‌درستی طراحی و اجرا شده و تمام شرایط آیین‌نامه رعایت شده باشد، سازه‌‌های فلزی و بتنی نه از لحاظ شکل‌پذیری و نه از لحاظ جانبی تفاوتی با هم ندارند.