بنویسیم مسکن اجتماعی؛ بخوانیم مسکن مهر!

چند هفته پیش هیئت‌وزیران با مصوبه‌ای که در دو قالب مسکن اجتماعی و مسکن حمایتی توسط معاون اول رئیس‌جمهور ابلاغ شد ، مسئولیت‌هایی را برای تعدادی از وزارتخانه‌ها تعیین کردند . منظور از مسکن اجتماعی ، کمک به ساخت مسکن‌های استیجاری و پرداخت کمک‌هزینه اجاره و ودیعه است و منظور از مسکن حمایتی نیز کمک به ساخت و خرید مسکن ملکی و کمک بلاعوض است. یکی از اهداف مهم این طرح توانمندسازی متقاضیان مسکن فاقد مسکن و یا بد مسکن‌ها از جانب نهادهای حمایتی و اجتماعی است. ارائه زمین رایگان دولتی به سازندگان و تشکل‌های کارگری و کمک به خرید و ساخت ملک ، واگذاری مستقیم خانه‌های اجاره‌ای و کمک به پرداخت اجاره‌بهای آن‌ها ، همچنین کمک به پرداخت ودیعه مسکن برای افراد کم‌درآمد و حاشیه‌نشین‌های دهک‌های یک و دو اقتصادی جامعه و از این قبیل ، دیگر اهداف و دستاوردهای مهم و حائز اهمیت این طرح هستند .

طبق آمارهای به‌دست‌آمده سهم مسکن اجتماعی در اروپا حدود 12 درصد و در این ‌بین کشور فرانسه دارای بیشترین مسکن اجتماعی به شکل گسترده است در این کشور حدود4.3 میلیون واحد مسکونی به‌صورت مسکن اجتماعی وجود دارد.

به نظر می‌رسد در کشورهایی که مسکن اجتماعی موفق بوده و از استقبال بالایی روبرو شده سهم قابل‌توجهی از مسکن به مسکن اجتماعی اختصاص‌یافته است.

براساس همین آمارها واحدهای مسکن اجتماعی در ابتدای امر توسط دولت ساخته شده است بعد از مدت کوتاهی این ساخت و سازها توسط بخش خصوصی انجام شده و در حال حاضر بخش خصوصی نقش پر رنگی در اجرای واحدهای اجتماعی ایفا می‌کنند.

در جدول زیر تولید کنندگان مسکن اجتماعی را در کشورهای اروپایی ببینید:

شیوه‌های تأمین مالی مسکن اجتماعی توسط دولت

در این خصوص یک تحلیلگر مسائل اقتصادی با اعتقاد براینکه در حال حاضر قسمت اعظمی از واحدهای مسکونی مسکن مهر بدون متقاضی است گفت:شاید دولت بتواند با اجرای طرح وام 7 میلیون تومانی بلاعوض برای خرید واحدهای مسکن مهر بدون متقاضی یک انقلاب ایجاد کرده و از دست 150هزار واحد بدون متقاضی راحت شود.

سعید لیلازبا بیان مطلب فوق  افزود:طرح مسکن اجتماعی به خود خود حرکت خوبی است اما باید زیر ساخت‌ها این مصوبه با دقت بیشتری فراهم شود .

وی با بیان اینکه حاشیه نشینی قسمتی از چهره واقعی کشور است گفت:به نظر می‌رسد با ارائه کمک هزینه اجاره بهای 200تا 500هزار تومانی دولت به دنبال اسکان این افراد در حاشیه شهرها باشد .

لیلاز با تاکید بر اینکه حاشیه نشینی امر واقعی و موجود کشور است گفت :این مناطق گریبان گیر بسیاری از دولت‌ها بوده بنابراین ساماندهی این مناطق می‌تواند در بهبود شرایط زندگی مردم مؤثر باشد .

این تحلیلگر مسائل اقتصادی گفت:به طور کلی به نظر می‌رسد در صورتی که بندهای این طرح به درستی اجرا شو می‌تواند جوابگوی دهک‌های چنددهک پایین جامعه باشد .البته در این خصوص ساخت و عرضه مسکن اجتماعی نباید به صورت دستوری شکل بگیرد.

لیلاز در نهایت گفت:اگر دولت بتواند به واسطه این طرح، واحدهای خالی مسکن مهر را به فروش رسانده و در ایجاد و جذب سرمایه و سازنده برای املاک استیجاری موفق عمل کند می‌توان گفت این طرح موفق‌تر از طرح مسکن مهر خواهد بود .

همچنین دبیر انجمن علمی اقتصاد شهری ایران با بیان اینکه به نظر می‌رسد طرح مسکن اجتماعی عملاً پیوستی به سیاست‌های مسکن مهر است گفت: این طرح تفاوت چندانی با طرح دولت قبل جز در بخش املاک استیجاری، ندارد.

دکتر سید محسن طباطبایی مزدآبادی با بیان مطلب فوق  افزود: به طور کلی درخصوص طرح اخیر دولت باید عنوان کرد که این طرح اگرچه گامی نو در زمینه حمایت از اقشار محروم جامعه محسوب می‌شود اما همچنان در خصوص مشکلات اصلی طرح مسکن مهر پاسخی ارائه نمی‌کند.

وی گفت:بسیاری از واحدهای شهرهای جدید و مسکن‌های مهر به دلیل فقدان زیرساخت‌های لازم عملاً قابلیت کاربری خود را از دست داده‌اند و اینکه در شرایط فعلی این واحدها که عملاً خریداری ندارد در اختیار قشر محروم قرار دهیم مشکل واقعی را حل و فصل نمی‌کند.

طباطبایی با بیان اینکه مشکل امروز مسکن تنها برای دهک‌های پائین جامعه مطرح نیست گفت: بسیاری از خانوارهای ایرانی تحت تأثیر اوضاع بحرانی حوزه مسکن هستند. در شرایط فعلی بخش مسکن بیش از 30 درصد از هزینه‌های خانوارهای شهری را در تملک خود دارد و طبق آمارها قریب به 20 میلیون نفر از مردم ایران در وضعیت بدمسکنی زندگی می‌کنند.

وی در ادامه اظهار داشت:در سال 93 بیش از 25 درصد از خانواده‌ها در مسکن استیجاری ساکن بوده‌اند. اگرچه پس از آن یک سیر رکودی آغاز شد اما همچنان قیمت مسکن هیچ نسبت مشخصی با سطح دستمزدها و پس انداز قشر متوسط و ضعیف جامعه ایرانی ندارد.

وی در نهایت گفت: اگرچه این سیاست‌ها تا حدودی می‌تواند به خانواده‌های بی بضاعت کمک کند اما صرفاً یک مسکن مقطعی است و نسخه‌ای جامع برای حل بحران مسکن در کشور نیست. ضمن آنکه نباید از ابعاد اجتماعی تبدیل مسکن‌های مهر به سرزمین‌های حاشیه‌ای و از بین رفتن بافت شهری نیز غافل شد که این موضوع خود می‌تواند منجر به تشدید آسیب‌های اجتماعی در این مناطق و تحمیل هزینه‌های سنگین به کشور شود.

همچنین رئیس جامعه مهندسان و شهرسازان ایران نیز با بیان اینکه اگردر اجرای این طرح به دنبال کسب منافع نباشیم می‌تواند موفق باشد گفت:اگر سازندگان و دولت در بخش ساخت ،فروش یا اجاره املاک اجتماعی به دنبال منفعت طلبی و کسب درآمد باشد بدون تردید این طرح جوابگوی رسالت متعالی خود نخواهد بود .

علی نوذرپوربا بیان مطلب فوق در گفت‌وگو با خبرنگار«صما» افزود:چند سال پیش اجرای این طرح بر عهده شهرداری‌ها بود که متاسفانه راه به جایی نبرد اما اگر در این برهه زمانی تمامی ارگان‌های ذی ربط مانند شهرداری‌ها ،شورای شهر ،بخش خصوصی و خیرین مشارکت داشته باشند می‌توان امید داشت این طرح به ورطه نابودی و انحراف کشیده نشود .

این کارشناس با بیان اینکه مسکن مهر در زمان ساخت با خروج منابع به خارج شهرها و نقاط نامناسبی که امکانات زیربنایی زیادی را نیاز داشت باعث ایجاد مشکلات فراوانی شد.گفت:اگر اجرای این طرح در بافت‌های فرسوده شکل بگیرد جوابگوی مطلوبی برای دو مشکل « توزیع متوازن جعمیت شهرها »و « بهره برداری از زیر ساخت‌های متناسب» خواهد بود.

رئیس جامعه مهندسان و شهرسازان ایران سپس این طور ادامه داد: از آنجایی که منابع دولت در این عرصه بسیار کم است اعمال بند بند این طرح باید عاری از سوئ مدیریت باشد تا مشکل اقتصادی دیگری بر دوش دولت سنگینی نکند .

نوذر پور با اشاره به اینکه جهت گیری این طرح به سمت مناطق حاشیه‌ای و جنوب شهرها است خاطر نشان کرد:اگر چه این مشکل اجتناب ناپذیر است اما می‌توان با ساخت و عرضه واحدهای منطبق با فرهنگ و با اعمال نظارت‌ها دقیق این اقشار را حمایت کرد.

رئیس جامعه مهندسان و شهرسازان ایران گفت:مسکن اجتماعی در بیشتر کشورها توانسته با اعمال تدابیری به موفقیت مطلوبی برسد .حال دولت یازدهم می‌تواند با اجرای موفق این طرح را به جز موفقیت‌های کاری خود لحاظ کند .

وی در نهایت به چند نکته اشاره داشت وتاکید کرد:مسکن اجتماعی تنها زمانی به شهر تعلق خواهد داشت که برخلاف برداشت‌های ظاهری و کم عمق ، که مکانیابی را رکن اصلی دانسته و عامل موفقیت طرح ، درهمه نقاط شهر ساختمان‌هایی نسبتاً کم واحد ، بی نقص و ادغام شده در بافت سرتاسر شهر اعم از شمال و جنوب ، شرق وغرب احداث گردد و باید در این طرح ساخت و ساز در قالب مجموعه‌های بزرگ که تنها به سود سازندگان است را فراموش کنیم.