الزام شورای مرکزی به سیاست‌‌گذاری‌‌ جدی در بخش انرژ‌‌ی‌‌های نو

در اینکه هنوز مردم کشور ما حتی با موضوع انرژی‌‌های نو آشنایی ندارند و طرح این موضوع با ابهامات بسیاری در ذهن آنها همراه است، شکی نیست و مسلما باید این مهم به شیوه‌‌ها و مفاهیم ساده به آنها آموزش داده شود.

در این میان مهندسان نیز به عنوان گروهی که به طور مستقیم با طراحی و ساخت ساختمان‌‌ها ارتباط دارند، نقش مهمی در زمینه تامین بخشی از انرژی مورد نیاز ساختمان، با اتکا به انرژی‌‌های نو برعهده دارند که البته در بسیاری از موارد متاسفانه مهندسان هم آموزش‌‌های لازم را در این رابطه ندیده‌‌اند.

حال سوال این است که سازمان‌‌های نظام مهندسی چه نقشی در راستای توسعه به کارگیری از انرژی‌‌های نو می‌‌توانند ایفا کنند و با چه موانع و چالش‌‌هایی در این مسیر مواجهند؟

به‌‌روزرسانی دانش مهندسان، اولین گام

در همین رابطه نایب رئیس اول سازمان نظام مهندسی ساختمان استان یزد درباره نقش سازمان‌‌های نظام مهندسی در توسعه استفاده از انرژی‌‌های نو و پنل‌‌های خورشیدی گفت: سازمان‌‌های نظام مهندسی در راستای توسعه انرژی‌‌های نو که به عنوان بخشی از فناوری‌‌های نوین محسوب می‌‌شود، نقش کلیدی دارند و مهمترین رسالت این سازمان در این مسیر‌‌ آموزش مهندسان است.

محمدرضا جواهری  افزود: به‌‌روزرسانی دانش مهندسان در بخش انرژی‌‌های نو، اولین قدمی است که باید سازمان نظام مهندسی بردارد.

وی با بیان اینکه تعداد محدودی از مهندسان با این موضوع آشنایی دارند گفت: وقتی جامعه مهندسان کمتر با مباحث روز مرتبط با انرژی‌‌های نو آشنا باشند، کمتر آن را بسط و گسترش می‌‌دهند. لذا اولین گام، آموزش و دانش‌‌افزایی مهندسان در حوزه انرژی-های نو است.

وی همچنین سیاست‌‌گذاری‌‌ جدی توسط شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی را یکی دیگر از الزامات در این زمینه برشمرد و گفت: تعامل دستگاه‌‌ها و وزارتخانه‌‌های مرتبط با موضوع انرژی‌‌های نو باید در دستور کار شورای مرکزی قرار گیرد تا بتواند جنبه اجرایی و عملیاتی پیدا کند. از طرفی سازمان‌‌های نظام مهندسی ابتدا باید در بدنه جامعه و کارهای مردمی، توانمندی و اثرگذاری خود را برای مردم اثبات کنند. لذا باید با دادن تخفیف و همچنین اطلاع‌‌رسانی از طریق تبلیغات، فرهنگ استفاده از انرژی‌‌های نو را گسترش دهند.

سه مانع بزرگ در مسیر انرژی‌‌های نو

عضو شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی کشور با اشاره به سه محور جدی که در این سازمان‌‌ها باید مورد توجه قرار گیرد یادآور شد: نظام مهندسی باید در حوزه فرهنگ‌‌سازی، اطلاع‌‌رسانی و ارائه تسهیلات ویژه برای تشویق مردم جهت حرکت به این سمت، باید اقدامات جدی انجام دهد.

وی افزود: همچنین آموزش و به‌‌روزرسانی اطلاعات مهندسان و هماهنگی و برقراری تعامل سازمان با نهادها و وزارتخانه‌‌های مرتبط با بحث فناوری‌‌های جدید و به‌‌ویژه انرژی‌‌های نو لازم است تا درنهایت سازمان‌‌های نظام مهندسی استان‌‌ها را با یک سیاست مشخص جهت حرکت به این سمت راهنمایی کنیم.

این کارشناس همچنین درخصوص موانع نظام مهندسی در ترویج انرژی‌‌های نو گفت: سه محور مذکور جزو موانع است. مهمتر از اینکه مردم اصلا نمی‌‌دانند که انرژی‌‌های نو چگونه می‌‌تواند به آنها کمک کند. جامعه سنتی ما به امور سنتی عادت کرده‌‌‌‌اند و چندان با مباحث جدید آشنا نیستند.

جواهری تاکید کرد: از طرفی مردم توجیه اقتصادی و بهینه شدن مصرف انرژی از طریق کاربرد انرژی‌‌های نو را هنوز باور ندارند. ما باید برای مردم و مهندسان این اطلاع‌‌رسانی را انجام دهیم، چون این مسائل برای مردم شفاف نیست و اطلاع کافی ندارند که اگر به این سمت حرکت کنند چه امتیازاتی عاید آنها می‌‌شود.

وی با بیان اینکه دانش و تخصص نیروهایی هم که در حوزه ساخت‌‌وساز و بخش‌‌های تاسیساتی و مکانیکی و برقی فعالیت می-کنند، به روز نیست، افزود: حتی بخشی از مهندسانی که در حوزه طراحی و اجرا کار می‌‌کنند، آشنایی کافی با مبانی و موضوع انرژی‌‌های نو ندارند.

جواهری در عین حال با انتقاد از اینکه هیچ‌‌گونه هماهنگی بین دستگاهی در حوزه انرژی‌‌های نو وجود ندارد گفت: در این بخش هر نهادی ازجمله وزارت نیرو، سازمان نظام مهندسی، وزارت کشور و وزارت راه و شهرسازی شعار خود را می‌‌دهد و هماهنگی لازم در بین آنها وجود ندارد تا طبق دستورالعمل مشخصی فعالیت کنند.

وی خاطرنشان کرد: شهرداری‌‌ها یکی از ارکان اساسی در حوزه توسعه انرژی‌‌های نو و انرژی خورشیدی هستند که می‌‌توانند برای افرادی که تمایل به فعالیت در حوزه انرژی‌‌های نو دارند و یا ساختمان خود را مجهز به انرژی‌‌های نو می‌‌کنند، تخفیفات و تسهیلات ویژه قائل ‌‌شوند.

غفلت از انرژی‌‌های نو با دسترسی آسان به انرژی‌‌های‌‌ فسیلی

همچنین رییس کمیسیون انرژی، استاندارد مصالح و محیط‌‌زیست شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی ساختمان با انتقاد از عدم بهره‌‌گیری از انرژی‌‌ خورشیدی موجود در کشور گفت: با توجه به داشتن سالانه حدود 280 تا 300 روز آفتابی، کشور ما در بهترین موقعیت بهره‌‌گیری از انرژی‌‌های خورشیدی قرار گرفته است و در برخی شهرها بیش از 3 هزار ساعت آفتابی با شدت تابش بسیار بالا داریم.

احمدرضا طاهری اصل  افزود: اگرچه به‌‌طور متوسط حدود 2 هزار و 800 کیلووات ساعت مترمربع تابش نور خورشید را در سال داریم، اما هنوز به دلایل مختلف از این موهبت استفاده نکرده‌‌ایم و یکی از مهم‌‌ترین دلایل آن این بوده که تاکنون منابع بسیار خوبی از انرژی‌‌های‌‌ فسیلی ازجمله گاز و نفت را در اختیار داشته‌‌ایم.

وی در ادامه با اشاره به نقش سازمان‌‌های نظام مهندسی در توسعه کاربرد انرژ‌‌ی‌‌های نو اظهار داشت: وقتی می‌‌گوییم که بیش از 40 تا 50 درصد انرژی مصرفی کشور مربوط به بخش ساختمان‌‌ها است، پس ما پتانسیل بسیار خوبی را در حوزه ساختمان‌‌ها برای استفاده از انرژی‌‌های تجدیدپذیر و به‌‌خصوص انرژی خورشیدی داریم. چون هم فضای آزاد پشت‌‌بام‌‌ها را در اختیار داریم که می‌‌توانیم از آن استفاده کنیم و هم بزرگترین منبع مصرف‌‌کننده انرژی، ساختمان‌‌ها هستند.

جای خالی انرژ‌‌ی‌‌های نو در مقررات ملی ساختمان

طاهری اصل در پاسخ به این پرسش که چرا سازمان‌‌های نظام مهندسی تاکنون به موضوع توسعه و ترویج استفاده از انرژ‌‌ی‌‌های نو ورود نکرده‌‌اند، گفت: به دلیل منابع کافی انرژی که در اختیار داشته‌‌ایم، کمتر به این مقوله اهمیت داده شده و متاسفانه از طرف دیگر در مقررات ملی ساختمان هم به این موضوع پرداخته نشده است.

وی ادامه داد: یعنی به جز مبحث 19 مقررات ملی ساختمان که تاحدی به بحث انرژی‌‌های تجدیدپذیر اشاره کرده است، در سایر مباحث مقررات ملی به این مهم توجه نشده است. به طوری که در مبحث 14 و یا مبحث 16 مقررات ملی ساختمان، جای انرژی-های تجدیدپذیر بسیار خالی است و برای مثال از آبگرمکن خورشیدی و حتی نحوه نصب آبگرمکن خورشیدی اصلا بحثی در مباحث 14 و16 مقررات ملی ساختمان به میان نیامده است.

عضو شورای مرکزی نظام مهندسی تاکید کرد: بنابراین وقتی این مباحث را در مقررات ملی نداشته باشیم، قاعدتا مهندسان ناظر و طراح هم هیچ گونه طراحی و نظارتی نخواهند داشت تا بتوانند فضا و جایگاهی را برای آبگرمکن خورشیدی ببینند.

وی همچنین با انتقاد از اینکه در مبحث 13 مقررات ملی ساختمان هم جای مسائل مرتبط با بهره‌‌گیری از پنل‌‌های فتوولتائیک (یعنی مقررات نصب این پنل‌‌ها، متراژ مورد نیاز برای این پنل‌‌‌‌ها در فضای پشت‌‌بام، اندازه زاویه‌‌ای که طراحان معمار و طراحان برق باید خالی بگذارند و اینکه چطور از آن استفاده کنند) خالی است، گفت: نبود الزامات، مقررات، بخشنامه‌‌ها و ضوابط نصب پنل‌‌های فتوولتائیک و پنل‌‌های حرارتی یا همان آبگرمکن‌‌های خورشیدی از بزرگترین معضلات در سازمان نظام مهندسی است؛ چون این مقررات وجود ندارد تا ما به عنوان سازمان نظام مهندسی مهندسان و طراحان را ملزم به نظارت و یا طراحی کنیم.

طاهری‌‌اصل با بیان اینکه به این مسئله اهمیت داده نشده است، گفت: قول می‌‌دهم که در شورای مرکزی بتوانیم این موضوع را به شکل آیین‌‌نامه و بخشنامه به دفتر تدوین مقررات ملی تقدیم کنیم تا در مقررات ملی لحاظ کنند و همچنین به سازمان‌‌های نظام مهندسی استان‌‌ها ارسال کنیم تا با تاسیس واحدهای انرژی و انجام کنترل‌‌های لازم به خوبی این موضوع را رعایت کنند.

آیا کاربرد انرژی‌‌های نو پیچیده‌‌‌‌ است؟

اما سوال این است که آیا به کارگیری انرژی‌‌های نو برای تامین انرژی در ساختمان‌‌ها موضوع پیچیده‌‌‌‌ای است که کشور ما در این حوزه عقب مانده است؟

این مسئول در پاسخ به این پرسش گفت: صرف‌‌نظر از بحث نبود قانون و مقررات، یکی از عواملی که باعث شده تا از انرژی-های تجدیدپذیر و به‌‌ خصوص خورشیدی بهره‌‌گیری نشود، بحث گران بودن قیمت پنل‌‌ها است. البته تا چند سال پیش نرخ پنل یک کیلوواتی نزدیک به 9 میلیون تومان بود و در حال حاضر به رقمی حدود 5 میلیون تومان کاهش یافته است و این خود مزید برای استفاده از پنل‌‌های فتوولتائیک است.

وی با بیان اینکه به کارگیری انرژی خورشیدی به سیستم پیچیده‌‌ای نیاز ندارد، تشریح کرد: داشتن یک سطح پشت‌‌بام مناسب و زاویه رو به جنوب با توجه به طول جغرافیایی و عرض جغرافیایی هر استان برای این منظور کافی است. هرچند زاویه قرارگیری پنل‌‌های خورشیدی می‌‌تواند فرق کند، ولی اصولا در شهرها باید بین 30 تا 34 درجه قرار بگیرد و آفتاب‌‌خوری خوبی داشته باشد، یعنی فاقد سایه‌‌اندازی غربی و شرقی باشد. همچنین از لحاظ سازه‌‌ای باید تحمل‌‌پذیری سازه را تاحدی بالا ببریم.

این کارشناس حوزه انرژی ادامه داد: در مورد آب گرم خورشیدی، مهندسان طراح مکانیک باید دو لوله روی پشت‌‌بام لحاظ کنند و در بحث فتوولتائیک هم فقط باید یک اتصال به برق ساختمان ایجاد شود. فقط بحث این است که به صورت آپگرید یا آنگرید وصل شود، یعنی متصل به شبکه توزیع برق یا منفصل از آن باشد.

به گفته وی، در صورت اتصال به شبکه توزیع برق، نیاز به یک اینورتر یا مبدل برق داریم و درصورتی که منفصل باشد، نیاز به باتری‌‌گذاری داریم. البته در اکثر پروژه‌‌ها به صورت متصل (آنگرید) استفاده می‌‌شود تا بتوانند به شبکه برق متصل شوند. هزینه موردنیاز برای نصب یک کیلووات ساعت پنل فتوولتائیک کمتر از 8 میلیون تومان است. همچنین هزینه نصب 200 لیتر آب گرم خورشیدی بین یک میلیون و500 تا حداکثر یک میلیون و 800 هزار تومان است که قطعا صرفه اقتصادی دارد.

---