انتظار 5 ساله برای جهانی شدن میراث ایذه !

 *مجید کیوانی :ایذه به‌عنوان بزرگ‌ترین موزه روباز جهان با سنگ‌نگاره‌هایی چون کول فرح، شهسوار، اشکفت سلمان، خنگ اژدر، دره شمی و... در شرق خوزستان و دامنه‌های جنوب ‌غرب زاگرس، منطقه‌ای بی‌نظیر از هزاران سال زندگی بشر و تاثیر‌گذاری آن در طبیعت است. بر اساس تعریف میراث جهانی یونسکو، منظر فرهنگی به یک منطقه جغرافیایی‌ گفته می‌شود که چشم‌انداز آن حاصل کار مشترک طبیعت و انسان باشد. رابطه طولانی میان بشر و محیط‌زیست، موجب تعامل فرهنگی نزدیک میان این دو شده و به منظور حفظ تنوع و گوناگونی این تعامل، مناظر فرهنگی به عنوان میراث جهانی ثبت می‌شوند. در قالب منظر تاریخی و فرهنگی ثبت جهانی شده است و امیدواریم شهرستان ایذه هم بتواند به این هدف دست پیدا کند.

      

ایذه، از شهرهای بختیاری نشین استان خوزستان است. یکی از مهمترین بخش های میراث فرهنگی و تاریخی بشر در نجد ایران زمین و خاورمیانه سرزمین کهن ایذه مالمیر است. « شهر ایذه از روزگار باستان تا امروز به نام‌های ایزج، ایذه، اوجا، آیا پیر، آنزان، انشان، ایگه، اریگ، ایج، مالمیر یا مال امیر خوانده شده‌است. همچنین می‌گویند در دوران عیلامی به شهر ایذه «آنزان» می‌گفتند؛ بعدها به «اینز» و «ایزج» و «ایزه» تبدیل یافته‌است. به علاوه به دلیل وجود زیج‌های بسیار در این ناحیه، این شهر به نام اریگ یا ایج خوانده می‌شده‌است. به عقیده برخی از محققین این شهر در هزاره سوم پیش از میلاد انزان نامیده می‌شد و مرکز ایالت انزان بوده‌است. ایذه در روزگار ایلامیان آیاپیر، آنزان نامیده می‌شد. از واپسین روزگاران هخامنشی خاستگاه الیمایی‌ها(بازماندگان ایلامیان) بوده‌است که هم‌زمان با دوره سلوکی- پارت، بسته به شرایط قلمرو خود را گسترش می‌دادند. پیکره مفرغین مرد شمی از آن دوره‌است. در دوره ساسانی به نام ایذه خوانده شد و با گشودن آن به دست مسلمانان ایذج نامیده شد.

      

اکنون با گذشت پنج سال از تقاضای فعالین و انجمن های میراث فرهنگی و تاریخی استان نسبت به ثبت جهانی میراث ماندگار ایذه هنوز اقدامات جدی صورت نپذیرفته و تنها شاهد اظهار نظرهای متفاوت از سوی مدیران دیروز و امروز اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خوزستان بودیم!

آیا میتوان با بی توجهی و بی تدبیری برخی از مدیران فرهنگی استان نسبت به این پروژه مهم جهانی، گام های مهمی برای ماندگاری میراث فرهنگی و توسعه صنعت گردشگری  در منطقه خوزستان و شمال شرق آن داشته باشیم؟

در این یادداشت بجای ارایه پیشنهادات تنها به یاد آوری گفته های دیروز و امروز مسئولین سازمان عرض و طویل میراث فرهنگی و گردشگری خوزستان نسبت به عدم جدیت در اجرای ثبت جهانی میراث فرهنگی ایذه اشاره میشود. زیرا این اظهار نظرها و گزارش ها نیز به نوعی بخشی از  اسناد تاریخی عملکرد یک مجموعه نسبت به میراث تاریخی یک شهر و حتی یک قوم خواهد بود. 

روایت از جایی آغاز میشود که برخی از فعالین میراث فرهنگی استان و به ویژه انجمن دوستداران میراث فرهنگی شهرستان ایذه پیشنهاد و انتقاد خود را در مورد ثبت جهانی ایذه مطرح نمودند.

دبیر انجمن میراث فرهنگی ایذه در ارديبهشت 92 ، اظهار کرد: پرونده مربوط به پرونده ثبت جهانی آثار باستانی ایذه در سازمان یونسکو چند سال پیش به جریان افتاد اما متاسفانه دوستان ما در استان به این گونه مسایل با دید شهرستانی نگاه می‌کنند، چراکه زمانی که پرونده ثبت ‌جهانی ایذه به یونسکو معرفی شده بود، هنوز پرونده آبشارهای شوشتر کلید نخورده بود. سپس در مهر ماه، 92 دبیر انجمن میراث فرهنگی ایذه افزود: در خصوص پروند ثبت جهانی آثار ایذه ما نامه‌ای را تنظیم كردیم و تمام ان‌جی‌اُهای استان نیز آن را امضا كردند و آن را به مدیر كل میراث فرهنگی خوزستان دادیم و از او خواستیم كه پیگیر این قضیه شود و آن را وارد فاز اجرایی كند.

پس از مطرح شدن این موضوع از سوی انجمن میراث فرهنگی ایذه مسئولین وقت آن سازمان برای اجرای پروژه ثبت جهانی ایذه وعده هایی دادند. قائم مقام مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خوزستان در ۱۱ شهريور 93 در سفری به شهر ایذه گفت: در راستای ثبت جهانی آثار تاریخی ایذه و تلاش برای ساخت موزه و هتل، باید اقدامات جدی‌تری توسط مسئولان این شهرستان صورت پذیرد و نیز یک سال بعد در 12 تیر 94 مدیرکل میراث فرهنگی سابق در جلسه کاری خود در شهر ایذه گفت: دومین جلسه برای ثبت جهانی شهرستان ایذه برگزار می شود چرا که کاوش های که در ایذه رخ  داد از سبقه تاریخی این شهرستان خبر داد. 

درفاصله سال های 94 و 95 خبر جدی از پیگیری پروژه ثبت جهانی میراث ایذه نشد تا اینکه در ۲۵ فروردين 96  دوباره مدیر پایگاه جهانی ثبت میراث فرهنگی ایذه عنوان کرد: در سال ۲۰۰۸ ارزیاب‌های یونسکو با مراجعه به منطقه ایذه این شهر را واجد شرایط 

جهانی شدن دانستند و ایذه ثبت موقت جهانی نیز شد اما این شروع پروسه روند جهانی شدن است و نیازمند برطرف کردن مشکلات حریم و… است که‌ بحمدالله امسال گام‌های بزرگی در زمینه محتوایی و تقویت پرونده جهانی برداشته شد.

اما این گفته های مدیر پایگاه میراث ایذه با نظرات معاون دفتر ثبت جهانی آثار طبیعی و فرهنگی کشور تا حدود بسیار زیادی ناهماهنگ بود! وی در 7 اردیبشهت 96 در مصاحبه ای با فارس گفت: زیرساخت‌های ایذه مناسب ثبت جهانی آثار آن نیست. معماری شهر ایذه مفهومی از معماری اصیل این منطقه ندارد اما آثار گردشگری ایذه ارزش ثبت جهانی را دارد و لازم است مدیریت شهری به معضلات زیرساختی موجود نگاه ویژه‌ای داشته باشد!

سرانجام مدیر کل فعلی اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری خوزستان وعده داد تا برای ثبت جهانی ایذه بصورت حرفه ای وارد میدان شود. وی در ۲ مرداد ۹۶ درباره پرونده‌های ثبت جهانی در دست اجرای استان خوزستان توضیح داد: بعد از ثبت جهانی چغازنبیل، هفت تپه و سازه‌های آبی ـ تاریخی شوشتر و نیز محوطه‌های باستانی شهر شوش زمینه آماده است تا ایذه نیز به ثبت جهانی برسد و به صورت جدی در حال بررسی‌ پرونده آن هستیم. بلافاصله برای تایید گفته های مدیرکل سازمان دوباره مدیر پایگاه جهانی میراث ایذه در ۳۱ مرداد و 1 شهریور ۹۶ با اعلام این خبر اظهار کرد: از آغاز مطالعات طراحی برای ساماندهی، معرفی و ایجاد مستحدثات گردشگری برای سایت‌های تاریخی ایذه خبر داد.كول فرح، اشكفت سلمان، خنگ اژدر، شهسوار، طاق طویله و كوشك نورآباد سایت‌هایی هستند که مطالعات آن‌ها با اعتباری حدود ٦٥٠میلیون ریال در  حال انجام است.

نتیجه گیری که از این گزارش مستند رسانه ای و مشاهدات میدانی از محوطه های تاریخی منطقه داشته ایم با این نوع مدیریت غیرتخصصی نسبت به اجرای ثبت جهانی میراث فرهنگی ایذه و پس از آن دزفول امیدی نیست حتی مدیران ما هنوز نسبت به بهره برداری فرهنگی و اقتصادی از سه اثر جهانی ثبت شده شوش، شوشتر و چغازنبیل هنوز به نتایج دلخواه و معیارهای بین المللی نرسیده اند زیرا مدیریت امروز سازمان میراث فرهنگی و گردشگری خوزستان طبق اظهارات خودشان اولیت های مهمتری مانند معرفی سایت‎های پرنده‎نگری اختصاص اعتبار برای ایجاد تأسیسات لازم برای پرنده‎نگری، تولید فیلم، عکس و کتاب درباره جاذبه‎های گردشگری استان خوزستان با هنرمندان غیر بومی، برگزاری" کنسرت موسیقی "ناگفته‎های خوزستان"، نمایشگاه "گنجینه میراث خوزستان"، برگزاری نمایشگاه هنرهای تجسمی با حضور هنرمندان برجسته تجسمی کشور،دعوت از وبلاگ‎نویسان، داستان‎نویسان و عکاسان در سطح ملی و استانی، حضور تعداد زیادی از اعضای خانه سینمای ایران در بخش فیلم کوتاه با هدف تولید روایات تصویری از جشنواره، برنامه‎های آیینی و موسیقایی با همکاری اداره‎کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، برپایی غرفه‎های غذاهای محلی و سوغات خوزستان تحت عنوان سفر به سفره‎ها،برگزاری ورزش‎ها و تفریحات آبی و بازی‎های محلی با همکاری اداره‎کل ورزش و جوانان، نمایش دست‎ساخته‎های هنری و چاپ ویژه‎نامه جشنواره گل با هزینه های بالای در نظر گرفته شده است!

امیدواریم هر چه زودتر مدیریت کلان استان نسبت به این اقدامات غیر تخصصی مدیریت فعلی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خوزستان با بازنگری کارشناسی شده وارد عمل شده و مانع تکرار اجرای این طرح غیر ضروری گردد و اولیت را به اجرای پروژه های ثبت جهانی میراث فرهنگی شهرهای ایذه، دزفول، رودخانه کارون، تقویت صنایع دستی بومی و دعوت از سرمایه گذاران داخلی و خارجی برای توسعه صنعت گردشگری استان لحاظ نماید و تصمیمات مهمی تری برای اینده این سازمان در نظر بگیرید. 

منابع:  wikipedia.org //  kojaro.com