چرا کنار کارون توقف نمی‌کنیم؟

سازه نیوز : شهرناز کاظمی‌نیا کارشناس ارشد معماری در یادداشتی که در اختیار سازه نیوز قرارداده به واکاوی عدم استقبال کافی مردم  از سواحل و حاشیه های  رود کارون پرداخته است : 
غروب‌های اهواز صحنه‌ای آشنا دارد. خودروها یکی پس از دیگری از روی پل سفید، پل طبیعت و پل کابلی عبور می‌کنند. راننده‌ها و سرنشینان چند ثانیه به کارون نگاه می‌کنند و بعد در شلوغی شهر گم می‌شوند. کارون همیشه مقابل چشم ماست، اما کمتر مقصد ماست.

شاید اگر از یک شهروند اهوازی بپرسید آخرین بار چه زمانی فقط برای نشستن، قدم زدن یا تماشای غروب کنار کارون رفته است، پاسخ روشنی نداشته باشد. این تناقض عجیبی است؛ شهری که هویتش با رودخانه گره خورده، هنوز نتوانسته رودخانه را به بخشی از زندگی روزمره شهروندان تبدیل کند.

سال‌هاست هرگاه از کم‌رونق بودن سواحل کارون صحبت می‌شود، نخستین پاسخ این است: «هوا خیلی گرم است.» بدون تردید، گرمای اهواز یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های استفاده از فضاهای باز است، اما آیا همه ماجرا همین است؟

برای پاسخ به این پرسش، لازم نیست سراغ شهرهای دوردست برویم. نمونه‌ای نزدیک به اهواز، شهر بصره در جنوب عراق است؛ شهری که در کنار رودخانه شط‌العرب شکل گرفته است. شط‌العرب از پیوند دجله و فرات به وجود می‌آید و در نهایت به خلیج فارس می‌ریزد. اقلیم بصره شباهت زیادی به اهواز دارد؛ تابستان‌های بسیار گرم و رطوبت بالا. تجربه این شهر نشان می‌دهد که در اقلیم‌های گرم نیز می‌توان با طراحی مناسب فضاهای عمومی، ایجاد سایه، مسیرهای پیاده، نورپردازی و امکانات رفاهی، شرایط بهتری برای حضور مردم در کنار رودخانه فراهم کرد.

بنابراین، مسئله فقط گرما نیست؛ مسئله کیفیت طراحی شهری است.در شهرسازی مفهومی وجود دارد که کمتر درباره آن صحبت می‌شود؛ «فضای مکث». شهری موفق فقط مسیر عبور ایجاد نمی‌کند، بلکه به شهروند دلیلی برای ماندن می‌دهد. نیمکتی زیر سایه یک درخت، سکویی رو به رودخانه، فضای بازی کودکان، کافه‌ای کوچک یا حتی امکان تماشای آرام غروب، عناصر ساده‌ای هستند که کیفیت یک فضای عمومی را می‌سازند.

اگر امروز خانواده‌ای تصمیم بگیرد چند ساعت از عصر خود را کنار کارون سپری کند، آیا چنین امکانی برایش فراهم است؟ آیا مسیرهای پیاده‌روی پیوسته و سایه‌دار وجود دارد؟ آیا کودکان فضای بازی مناسب دارند؟ آیا سالمندان می‌توانند در فواصل مناسب استراحت کنند؟ آیا برنامه‌های فرهنگی، بازارچه‌های محلی یا فعالیت‌های اجتماعی وجود دارد که مردم را برای ساعاتی در کنار رودخانه نگه دارد؟

از سوی دیگر، کیفیت حضور در کنار کارون فقط به امکانات وابسته نیست. بسیاری از شهروندان از بوی نامطبوعی که گاهی از رودخانه به مشام می‌رسد یا از دود قلیان در برخی نقاط ساحل گلایه دارند. چنین مسائلی شاید در نگاه اول جزئی به نظر برسند، اما در عمل بر تجربه حضور مردم تأثیر مستقیم می‌گذارند. فضای عمومی زمانی موفق است که شهروند در آن احساس آسایش، امنیت و آرامش داشته باشد.

در پژوهش کارشناسی ارشد خود با موضوع «طراحی پارک ساحلی شرقی اهواز با رویکرد اکوتوریسم» به این نتیجه رسیدم که احیای سواحل کارون تنها با اجرای پروژه‌های عمرانی ممکن نیست. این فضا باید بر پایه ویژگی‌های اقلیمی، نیازهای اجتماعی و شیوه استفاده شهروندان طراحی شود.
در شهری که دمای هوا در تابستان گاهی از ۵۰ درجه سانتی‌گراد فراتر می‌رود، سایه یک انتخاب نیست؛ بخشی از زیرساخت شهر است. استفاده از گونه‌های گیاهی بومی مانند کنار، کهور ایرانی، پده، گز و نخل خرما برای ایجاد سایه، طراحی مسیرهای پیوسته پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، استقرار فضاهای مکث در فواصل مناسب، ایجاد کافه‌های کوچک، بازارچه‌های محلی، فضاهای بازی کودکان، نورپردازی مناسب، برگزاری رویدادهای فرهنگی شبانه و توجه به پاکیزگی محیط، مجموعه اقداماتی است که می‌تواند حضور شهروندان را در کنار رودخانه افزایش دهد.
کارون فقط یک رودخانه نیست؛ مهم‌ترین فضای عمومی اهواز و بخشی از هویت این شهر است. اگر این فضا نتواند مردم را به ماندن دعوت کند، بخشی از ظرفیت اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی اهواز بلااستفاده خواهد ماند.
شهرها را فقط خیابان‌ها، پل‌ها و ساختمان‌ها نمی‌سازند؛ شهرها را لحظه‌هایی می‌سازند که مردم در فضاهای عمومی آن زندگی می‌کنند، با هم گفت‌وگو می‌کنند و خاطره می‌سازند.

شاید وقت آن رسیده باشد به جای این سؤال که «چرا مردم کنار کارون نمی‌مانند؟» از خود بپرسیم:«ما برای ماندن مردم کنار کارون چه طراحی کرده‌ایم؟»
پاسخ این پرسش، می‌تواند آغاز مسیری باشد که کارون را از یک منظره زیبا، به قلب تپنده زندگی شهری اهواز تبدیل کند