زیباشناسی در معماری

سازه نیوز - نجمه قربانی اورگانی، دکترکورش مومنی:زیبایی جاذبه ایی الهی است که ارتباط بین آن و انسان میباشد. زیباشناسی در اصل لغتی یونانی به معنی ادراک و تفاهم است.از دوران پست مدرن زیبایی اهمیت خاصی پیدا کرده است که هدف آن نوآوری و جنبه محیطی میباشد.میزان زیبایی احساس لذتی در ادراک کننده استکه بر اثر تمایل به تکرر تجربه ی فردی در عالم مشاهده ی درونی حاصل می شود،این تمایل نیز بر اثرکسب تجربه در هر زمینه ،در انسان تکوین می یابد.زیبایی که به عنوان یکی از معیارهای پذیرفته شده برای ارزش سنجی کالبدی در معماری مطرح می گردد و عوامل موثر بر آن تناسبات،فرم،مدولار میباشدو دارای تعاریفی است که اصول زیبایی شناسی معماری را تشکیل می دهد که در ادامه آن را بیان خواهم کرد.

واژه های کلیدی:

زیبایی،ادراک،تناسبات،فرم،مدولار

روش تحقیق:

روش بکارگرفته توصیفی و تحلیلی میباشدکه بر اساس اطلاعات کتابخانه ای میباشد.

مقدمه:

 طبیعت نخستین الهام بخش و منبعی میباشد که انسان در برخورد با آن به زیبایی دست می یابد زیباشناسی یااستتیک دانشی است که درباره هنر و احساس زیبایی سخن می گوید.

زیبایی نقش اساسی در زندگی ما دارد، افلاطون یکی از بزرگترین زیباشناسان است که زیبایی را در درک مفهوم منطقی آن می داند که تاثیران در مکتب ایدالیسم و متفکران دوره های بعد دیده شده است .

فیلسوف و نظریه پرداز دیگر ارسطو میباشد که او ماهیت زیبایی را در برخی صفات حسی و شخص خود پدیده های زندگی می بیند که به عقیده او و پیروان او هماهنگی، تناسب زیبایی را تشکیل می دهد ارسطو انسان را ضابطه و معیار زیبایی می داند، انسان با ارزیابی اش از اشیا با امکاناتش و با چگونگی ادارکش از جهان واقعی.

آوار آئلتو از معماران برجسته جهانی می گوید (فرم و شکل معماری از دید زیباشناسی رمزی است که به انسان احساس مطبوعیت و آرامش می دهد)

فرم و شکل گستره وسیعی است که معماری در بستر آن می تواند کیفیت گوناگون زیبا شناختی را دارا باشد.

ویتروبوس می گوید: در بنا ساختن بایستی به استحکام، مفید بودن و ظرافت توجه داشت. زیبایی وقتی قابل حصول است که ساختمان نمایی مطبوع و خوش آیند داشته باشد و تقارن اجزا آن به درستی حساب شده باشد.

یک ساختمان و سالن زیبا به حساب می آید که تناسب بین اجزا آن  بر اساس قواعد مشخص باشد.

هگل با تکیه به نظریات افلاطون و کانت قائل به دو نوع زیبایی شد زیبایی طبیعی و زیبایی هنری که دومی را برتر از اولی می دانست با این استدلال که چون زیبایی هنری ازروح را پیدا شده وزیبایی آموختنی میباشد.

در معماری مدرن دو نوع زیبایی در عقاید فرانک لویدرایت و لوکوربوزیه به چشم می خورد رایت مفهوم زیبایی را در معماری ارگانیک از طبیعت میگیرد ولوکولوربوزیه بعنوان طلایه دار تکنیک مدرن از فرمهایی که محصول صنایع مدرن هستند استفاده می کنند.

معماری به کمک فرم ها درصدد برانگیختن احساس ماست در حالی که ارتباطی که او ایجاد میکند مخالف با این نظریه میباشد او میخواهد به ما مقیاسی را بنماید که بوسیله آن بایستی نظام دنیا را سنجید.

سهروردی: زیبایی و حسن را متعلق به فراسوی عالم مادی میداند و معتقد است که طالب زیبایی و عشق باید وجود مستعد دریافت آن بسازد سپس به شناخت آن دست یابد.

عوامل تاثیرگذار بر زیبایی از دیدگاه معماری

1-محیط و مکان و زیبایی

بین هر موجود زنده و پیرامون او روابطی وجود دارد که مادرزادی شکل نگرفته اند. این روابط بیشتر اکتسابی هستند به این معنی که انسان بایستی در ارتباط با محیط خود مفهوم اشیاء را یاد بگیرد.

این شناخت به ما قدرت کنترل محیط خود را می دهد حتی بدون آنکه در هر لحظه همه چیز مستقیما در معرض ادراک ما باشند.

معماری نه تنها در واقعیت متصل به محیط است بلکه در دنیای خاطرات ما نیز چنین است.

ماریوبوتا ،ارتباط بین یک ساختمان با پیرامون خود را چنین شرح می دهد:«هر اثر معماری دارای محیط ویژه مربوط به خود است به بیانی ساده تر پیرامون این محیط ویژه را می توان بستر ساختمان نامید. ارتباط بین معماری و بستر آن ارتباطی نقش گرفته از یک تاثیر پذیری متقابل است. می توان گفت که این بستر و معماری آن در تماس دو جانبه و همیشگی هستند و همواره باهم در ارتباطند.

تحقیقات نشان داده تجربه ادراکی از اثر محیط بر ساختمان را تحلیل علمی نموده و به نتایج زیر دست یافته است.

الف:محیط بر تجربه ادراک یک ساختمان اثری چشمگیر دارد. ادراک بیننده از دو ساختمان کاملا مشابه در دو محیط متفاوت تغییر می کند. پس نتیجه گرفته می شود که تجربه درک یک ساختمان را نمی توان منحصرا در ارتباط با نفس ساختمان، بلکه بایستی محیط را نیز جزیی از آن به حساب آورد.

ب: هر چه یک ساختمان متعارف تر باشد، اثر محیط در ادراک آن کمتر می باشد و عکس آن نیز صادق است.

2-فضاوزیبایی

فضا چیزی نیست که تعریف دقیق و مشخصی داشته باشد ولی با این حال قابل اندازه گیری است ارسطو فضا را با ظرف قیاس می کند و آن را جایی خالی می داند که بایستی پیرامون آن بسته باشد تا بتواند وجود داشته باشد و در نتیجه همواره برای آن نهایتی وجود دارد.

3-فرم وزیبایی

زیباشناسی فرم یا صورت تظاهر حسی و واضح یک شی است و این بیانی است که خود ار در معرض قضاوت قرار می دهد. از دیدگاه یک معماری لوئی کان که می گوید:«صورت با شکل یکی نیست شکل به طرح مربوط است اما صورت به نمایش گذاشتن اجزا جدایی ناپذیر می پردازد»طرح به آنچه که این به معرض دید قرار دادن صورت می خواهد به ما بگوید واقعیت می بخشد.

فرم به گونه ای انتخاب شود که با محتوا و ایده طرح تطابق داشته باشد. بر این اساس شکل پردازی صوری با توجه به فرم وابسته عوامل گوناگون است. به عنوان مثال فرم یک گشودگی در یک دیوار بایستی تابع جنس و ساخت دیوار نیز باشد: گشودگی در یک دیوار آجری احتیاج به قوس دارد. به قول آدورنو«میزان موفقیت زیباشناختی تابعی است از میزان موفقیت فرم در انتقال محتوا».

4-هماهنگی و زیبایی

هماهنگی اصطلاحی است که در اغلب علوم طبیعی و عقلی از آن صحبت می شود. در زیباشناختی، منظور از هماهنگی یا «هارمونی» نظمی است که بین اجزا تشکیل دهنده یک پدیده وجود دارد. در اساطیر یونان باستان هارمونا (Harmonia)دختر آرس (Ares)خدای جنگ و آفرودیت (Aphrodite)الهه عشق و زیبایی است. هماهنگی، نتیجه ارتباط میان دو چیز متضاد است.

یکی از ارکان اصلی زیباشناسی معماری است و حوزه عمل آن به هیچ وجه محدود به ابعاد فضا نمی شود.

هماهنگی در ادراک بصری جدای از تعادل بصری نیست. سیستمهای ادراک فیزیکی و روانشناختی همگی تمایل دارند تا به وضعی برسند که در آن میزان تنش به حداقل ممکن رسیده باشد.

5-علائم و زیبایی

در وحله اول بعد ظاهری دایره می تواند قسمتی از یک نقش باشد و در مثال جزئی است از یک رشته تزئینی و فاقد هر نوع محتوای سمانتیک. هر فرم دارای تحرکی خاص آن فرم است. دایره فرمی است فاقد جهت. خطوط ساختار دایره به صورت شعاعی از مرکز دایره به طرف محیط آن و بالعکس از محیط به مرکز هستند این صفات به دایره قدرت بیانی می دهند که آثار آن را در استفاده از آن در معماری می توان دید این اولین جنبه بررسی معنایی فرم دایره می باشد استفاده از این فرم در معماری دارای اعتبار جهانی است. این معنی شامل صفاتی است که بدونن شناخت قبلی یا دانشی خاص نیز قابل درک است در اینجا نوع فرم است که تابع« محتوای معنایی» شده است و این به این معنی است که فرم دایره عرضه کننده و بیانگر این معنویت است.

نتیجه گیری

در این مقاله تلاش بر این بود که مفهوم زیبایی و جایگاه ان در معماری بررسی شود برای این منظور ابتدا تعاریفی از زیبایی شناسی ارائه شد.

نظریه های دانشمندان و فیلسوفان که زیبایی را تشریح کردند پرداخته شده و تاثیر آن در جامع بشری باید نگریست و زیبایی در ساختمان و عوامل موثر بر احساس زیبایی داشتن زمینه تاریخی و علل وجودی یک ساختمانی می تواند بر روی احساس زیبایی در ما اثر بگذارد مثلا ساختمانی در جایی معروف ساخته شود از بخش و یا فرم ظاهری خاصی طراحی شود.پیتر اسمیت  این واقعیت را چنین تفسیر می کند انسان در طول زمان همیشه آرامش را در آثار هنری جستجو کرده است که نمادی از ماندگاری در خود داشته باشند تا بتواند زمان را بصورت قابل قبول به او نشان بدهند.

منابع

1-ویترویوس «ده کتاب در مورد معماری» دارمشتاد 1981(حدود 30 سال قبل از میلاد)ص45.

2-لوکوربوزیه«نگاهی به معماری» برلن1969،ص21.

3-افلاطون«جمهوری» ترجمه کاویانی-لطفی، تهران1353،ص142.

4-هگل، ویلهلم، مقدمه زیباشناسی، ترجمه محمود عبادیان نشانه 1363.

5-رودلف آرنهایم،پویایی فرم در معماری،1980ص.74

6- وزیری،زیباشناسی در هنر و طبیعت، هیرمند، 1363.

7- کانت، ایمانوئل(1381) نقد حکم، ترجمه عبدالکریم رشیدیان، تهران:نی.

8-ماریوبوتا: La signification d environnement construit et nature سخنرانی در لاساراز، 1978، ص36.